Ο Ερντογάν σε Δύσκολη Θέση: Κουρδικό και Αντιπολίτευση Φέρνουν Πιο Κοντά τις Πρόωρες Κάλπες

Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, παρά τις προσδοκίες του για στενή συνεργασία με τον Ντόναλντ Τραμπ και την ταχεία επίλυση του ζητήματος των F-35 μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, αντιμετωπίζει αδιέξοδα. Η Τουρκία επιθυμεί να αποδεσμευτεί από τους S-400, ίσως και με πώλησή τους σε φιλική χώρα όπως το Κατάρ, μια διαδικασία όμως που αποδεικνύεται δυσχερέστερη από ό,τι προβλεπόταν. Χώρες όπως το Κατάρ και τα Εμιράτα, που ενδιαφέρονται κυρίως για αμερικανικά οπλικά συστήματα, εξετάζουν προσεκτικά τις συνέπειες της απόκτησης των S-400, δεδομένων των κυρώσεων CAATSA. Το θέμα έχει «παγώσει», με το Στέιτ Ντιπάρτμεντ να επιβεβαιώνει μέσω απάντησής του στο Κογκρέσο ότι η αμερικανική πολιτική για την παράδοση F-35 στην Τουρκία παραμένει αμετάβλητη, καθώς η Άγκυρα δεν έχει εκπληρώσει τις προϋποθέσεις της αμερικανικής νομοθεσίας.

Πρόσφατα, η Άγκυρα δέχθηκε ένα ακόμη «χαστούκι» όσον αφορά τα φιλόδοξα σχέδιά της για ηλεκτρική διασύνδεση Τουρκίας – κατεχομένων. Παρότι η Τουρκία είναι ήδη διασυνδεδεμένη με το ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα από το 2022 και κατασκευάζεται δεύτερη γραμμή, ενώ συμμετέχει ως παρατηρητής στον Σύνδεσμο Διαχειριστών Ρεύματος της Ε.Ε., ο Σύνδεσμος, με πρωτοστατούντα τον γαλλικό διαχειριστή, ζήτησε διαβεβαιώσεις κατά της υλοποίησης των παράνομων σχεδίων για τη διασύνδεση με τα κατεχόμενα. Σε αντίθετη περίπτωση, η Τουρκία θα έχανε την ιδιότητά της αυτή. Ο Ευρωπαϊκός Σύνδεσμος Διαχειριστών Ρεύματος και η Κομισιόν είχαν ήδη απορρίψει τα τουρκικά σχέδια τον Απρίλιο.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί μια νέα ταπείνωση για την Άγκυρα και τον Τούρκο Πρόεδρο. Για να ανακτήσει την εύνοια του εθνικιστικού κοινού, εν μέσω αυξανόμενων φημών για πρόωρες εκλογές, ο Ερντογάν προχώρησε σε μια νέα πρόκληση, η οποία όμως φαντάζει ως κίνηση απελπισίας: προωθεί την κατασκευή υποθαλάσσιου αγωγού φυσικού αερίου που θα συνδέει την Τουρκία με τα κατεχόμενα. Η Αθήνα και η Λευκωσία παρακολουθούν στενά τις τουρκικές κινήσεις. Η Τουρκία έχει ήδη εκδώσει NAVTEX, σε ισχύ έως τις 30 Αυγούστου, για σεισμικές έρευνες του «Oruc Reis» στην περιοχή όπου προβλέπεται να ποντιστεί ο αγωγός στη Μεσόγειο.

Με αυτή την κίνηση, ο Ερντογάν επαναφέρει στο προσκήνιο τη «Γαλάζια Πατρίδα», καθώς τα τουρκικά ερευνητικά σκάφη επιστρέφουν στη Μεσόγειο, όπως είχε προαναγγείλει ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ. Πολιτικά, αυτό αποτελεί το σημαντικότερο αποτέλεσμα των ανακοινώσεων και της NAVTEX, ενώ τεχνικά, σύμφωνα με τους Τούρκους, οι πληροφορίες δεν βγάζουν ιδιαίτερο νόημα.

ΣΥΝΕΧΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ

• Αρχαιολογικό λάθος 113 ετών «έκρυβε» τον ναό της αινιγματικής θεάς Εκάτης
• Βιταμίνη Ε: 5 τροφές με υψηλότερη περιεκτικότητα από τους ηλιόσπορους
• Πληρωμές από e-ΕΦΚΑ και ΔΥΠΑ: Σχεδόν 2,5 δισ. ευρώ σε 4,3 εκατ. δικαιούχους έως και την Παρασκευή
• «Πρωτοφανείς» πυρκαγιές σε Γαλλία και Ισπανία: Το Μπορντό απειλείται – Χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους

Διαβάστε όλα τα τελευταία νέα στη ροή ειδήσεων του webreporter

Η υπόθεση είναι ότι ο αγωγός θα ποντιστεί για να τροφοδοτεί με αέριο τα κατεχόμενα, για το οποίο θα αρκούσε ένας αγωγός ετήσιας δυναμικότητας 0,7 δισ. κυβικών μέτρων. Ωστόσο, οι Τούρκοι επιθυμούν έναν αγωγό 14 φορές μεγαλύτερο, προκειμένου να μεταφέρουν το αέριο της περιοχής στην Ευρώπη. Δεδομένου ότι ούτε η Κύπρος ούτε το Ισραήλ θα παράσχουν το αέριό τους στον παράνομο τουρκικό αγωγό, η μόνη λογική εξήγηση είναι ότι οι Τούρκοι σχεδιάζουν παράνομες γεωτρήσεις στην κυπριακή και την ελληνική ΑΟΖ, για να τροφοδοτήσουν το έργο με αέριο σε περιοχές που, επικαλούμενοι το ιδεολόγημα της «Γαλάζιας Πατριδας», υποστηρίζουν ότι τους ανήκουν. Συνεπώς, πρόκειται για έναν αγωγό-πρόκληση που θα κλιμακώσει την ένταση στην ανατολική Μεσόγειο.

Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η κίνηση της Τουρκίας αποτελεί συνέπεια της πίεσης που ασκεί η Ελλάδα για άρση του casus belli και αποκλεισμού της χώρας από τον μηχανισμό SAFE, η οποία έχει κοστίσει στον Τούρκο Πρόεδρο, ακυρώνοντας το αφήγημά του και προκαλώντας του μεγάλο εκνευρισμό.

Ο αντίκτυπος είναι ήδη εμφανής στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, οι οποίες διέρχονται μια περίοδο έντονης ψυχρότητας, της μεγαλύτερης από τον Φεβρουάριο του 2022, όταν οι σεισμοί στην Τουρκία και η άμεση ελληνική βοήθεια είχαν δρομολογήσει την επαναπροσέγγιση και την πολιτική των «ήρεμων νερών». Παρότι οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί, οι διμερείς συναντήσεις έχουν σταματήσει. Στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ δεν υπήρξε καμία συνάντηση, ενώ, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, δεν έχει γίνει καμία προετοιμασία για συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν ή Γεραπετρίτη – Φιντάν στη Γ.Σ. του ΟΗΕ τον Σεπτέμβριο. Το φθινόπωρο αναμένεται να επιβαρυνθεί περαιτέρω το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, καθώς τον Οκτώβριο επανεκκινούν οι εργασίες της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης και το νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» αναμένεται να παρουσιαστεί στους Τούρκους βουλευτές.

Kουρδικό και αντιπολίτευση φέρνουν πιο κοντά τις κάλπες

Ο εκνευρισμός του Ερντογάν και οι τριγμοί στην τουρκική κυβέρνηση προκαλούνται από το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, που πυροδοτεί σενάρια διαδοχής του στο εσωτερικό του κόμματός του. Η Τουρκία εισέρχεται σε μια περίοδο όπου δύο παράλληλες αναδιατάξεις – η ίδρυση του YENI Parti (Νέο Κόμμα) από τον Οζγκιούρ Οζέλ και η μετατροπή του Κουρδικού σε ελεγχόμενη νομοθετική διαδικασία αφοπλισμού του PKK – μπορούν να καθορίσουν όχι μόνο τους συσχετισμούς της αντιπολίτευσης και της καθεστωτικής συμμαχίας, αλλά και το αν ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν θα επιλέξει πρόωρες εκλογές, πότε θα τις επιλέξει και με ποιους όρους.

Η πρώτη διαδικασία αφορά τη μεταφορά πολιτικής νομιμοποίησης από το δικαστικά ελεγχόμενο CHP σε νέο νομικό φορέα. Η δεύτερη αφορά τη δημιουργία μιας περιορισμένης συμφωνίας με το φιλοκουρδικό DEM, η οποία θα μπορούσε να προσφέρει στο καθεστώς κοινοβουλευτικές δυνατότητες για συνταγματική αλλαγή και νέα προεδρική υποψηφιότητα του Ερντογάν, δίνοντας έτσι οριστική απάντηση σε όσους τροφοδοτούν με σενάρια διαδοχής τα δυτικά μέσα ενημέρωσης, που σκιαγραφούν την «επόμενη ημέρα» στο κυβερνών κόμμα ΑΚΡ.

Οι δύο διαδικασίες εξελίσσονται ταυτόχρονα και αλληλοκαθορίζονται. Στο μέτωπο της αντιπολίτευσης, ο Οζέλ αναμενόταν να ιδρύσει επισήμως την περασμένη Παρασκευή, 24 Ιουλίου, επέτειο της Συνθήκης της Λωζάννης, το YENI Parti, αφού περισσότεροι από 90 βουλευτές του CHP φέρονται να έχουν υπογράψει τα ιδρυτικά έγγραφα και να έχουν προετοιμάσει συντονισμένες παραιτήσεις. Ο φάκελος για την ίδρυση του κόμματος αναμενόταν να κατατεθεί στο υπουργείο Εσωτερικών πριν ο Οζέλ μεταβεί για την προσευχή της Παρασκευής στο τζαμί Χατζί Μπαϊράμ Βελί της Άγκυρας. Η επιλογή της ημερομηνίας, η αναφορά στην Πρώτη Εθνοσυνέλευση του Ατατούρκ και η θρησκευτική χορογραφία του τζαμιού συγκροτούν μια συνειδητή προσπάθεια να μεταφερθούν στο νέο κόμμα όχι μόνο η κοινοβουλευτική δύναμη του CHP, αλλά και η ρεπουμπλικανική, εθνική, ιστορική και θρησκευτική κληρονομιά του.

Η ίδρυση δεν οργανώνεται ως απλή διάσπαση του CHP, αλλά ως ελεγχόμενη θεσμική μετανάστευση. Ο τουρκικός Τύπος αναφέρει ότι η ομάδα του Οζέλ έχει προετοιμάσει τρία εναλλακτικά ονόματα, ιδρυτές κυρίως βουλευτές, συντομευμένο πρόγραμμα, ταχεία οργάνωση σε 41 επαρχίες και ένα εφεδρικό «Κόμμα της Αλλαγής», ώστε να περιορίσει τον κίνδυνο διοικητικής, δικαστικής ή εκλογικής παρεμπόδισης. Περισσότεροι από 90 βουλευτές μπορούν να καταστήσουν το νέο κόμμα κύρια κοινοβουλευτική αντιπολίτευση και να υποβιβάσουν το υπόλοιπο CHP ακόμη και κάτω από το MHP, στερώντας του επιτροπές, γραφεία, συμβούλους και διοικητικούς πόρους. Ο Ντεβλέτ Μπαχτσελί έχει ήδη προτείνει να κατανέμεται η κρατική χρηματοδότηση ανάλογα με τον αριθμό των βουλευτών που μετακινούνται, αναγνωρίζοντας εμμέσως ότι η πολιτική νομιμοποίηση μπορεί να ακολουθήσει την κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.

Το καθεστώς, συνεπώς, δεν χρειάζεται κατ’ ανάγκην να εμποδίσει την τυπική εγγραφή. Η αποτελεσματικότερη στρατηγική του είναι να αποτρέψει τη μεταφορά της κοινωνικής και ηθικής νομιμοποίησης. Η εφημερίδα «Yeni Akit» χαρακτηρίζει ήδη το νέο κόμμα «όχι κόμμα, αλλά εγκληματική οργάνωση», ενώ ο Αμπντουλκαντίρ Σελβί στη «Hürriyet» κατηγορεί τον Οζέλ ότι άφησε στο CHP υποχρεώσεις αποζημιώσεων ύψους 746.981 λιρών. Η «Yeni Safak» επιμένει στους δισταγμούς βουλευτών και κυρίως μητροπολιτικών δημάρχων, με βασικό επίκεντρο της προσοχής τον Μανσούρ Γιαβάς της Άγκυρας. Εδώ βρίσκεται το πραγματικό όριο του εγχειρήματος, όπως εκτιμούν καθεστωτικοί πολιτικοί αναλυτές: ο Οζέλ μπορεί να αποκτήσει περισσότερους από 90 βουλευτές χωρίς να εξασφαλίσει αυτομάτως τη μητροπολιτική εκτελεστική ισχύ, την προεδρική υποψηφιότητα και το σύνολο της εκλογικής βάσης του CHP.

Ενδεχόμενη ρήξη

Ο Μεχμέτ Οτσακτάν στην «Karar» βλέπει, αντίθετα, μια δυνατότητα ανάλογη με τη ρήξη των ιδρυτών του AKP με τον παραδοσιακό Νεχμετίν Ερμπακάν το 2000. Αν ο Οζέλ και ο Εκρέμ Ιμάμογλου διατηρήσουν τον πυρήνα του CHP, αλλά δημιουργήσουν μια «Συμμαχία της Τουρκίας» που θα συνδέει σοσιαλδημοκράτες, συντηρητικούς, εθνικιστές, Κούρδους και φιλελεύθερους, η δικαστική κατάληψη του CHP μπορεί να αποδειχθεί στρατηγικά αυτοκαταστροφική για το καθεστώς. Αν όμως οι μητροπολιτικοί δήμαρχοι παραμείνουν διχασμένοι, γίνεται πιθανότερο το σενάριο τριών ανταγωνιστικών σχημάτων: του υπολειμματικού CHP του Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, του κόμματος του Οζέλ και ενός τρίτου, αυθεντικότερου κεμαλικού φορέα.

Στο Κουρδικό, η διαπραγμάτευση έχει περάσει πλέον τον Ρουβίκωνα και το σχετικό νομοσχέδιο-πλαίσιο αναμένεται να κατατεθεί στην Εθνοσυνέλευση στις 27 Ιουλίου και να κινηθεί γρήγορα μέσω της Επιτροπής Δικαιοσύνης. Αν δεν προλάβει να ψηφιστεί πριν από τη θερινή διακοπή, εξετάζεται ακόμη και έκτακτη σύγκληση της Εθνοσυνέλευσης στις 15 Αυγούστου, επέτειο των πρώτων μεγάλων επιθέσεων του PKK το 1984. Η επιλογή της ημερομηνίας θα επέτρεπε στο καθεστώς να παρουσιάσει τον νόμο ως νομική επικύρωση της παράδοσης και όχι ως παραχώρηση. Πάντως, η υπό διαμόρφωση ρύθμιση δεν αποτελεί συνολική ειρηνευτική συμφωνία. Περίπου 200 ανώτερα στελέχη του PKK προβλέπεται να εγκατασταθούν στο Σουλεϊμάνιγιε του βόρειου Ιράκ, ώστε να παραμείνουν εκτός Τουρκίας αλλά εντός της επιχειρησιακής εμβέλειας της MΙT. Μη βίαια μέλη, ορισμένα ευρωπαϊκά στελέχη και σοβαροί παραβάτες, θα ενταχθούν σε διαφορετικές νομικές κατηγορίες. Όσοι δεν συμμετείχαν σε ένοπλες ενέργειες θα μπορούν να επιστρέψουν στην Τουρκία υπό όρους, ενώ όσοι συνδέονται με βομβιστικές επιθέσεις ή δολοφονίες θα εξαιρεθούν από το πρώτο στάδιο. Η επιλογή του Σουλεϊμάνιγιε είναι περισσότερο λύση επιχειρησιακού ελέγχου παρά εξορίας: η Άγκυρα θέλει να αποτρέψει τη στρατολόγηση της ηγεσίας του PKK από ξένες υπηρεσίες και να τη διατηρήσει υπό παρακολούθηση.

Η κρίσιμη σύγκρουση αφορά το ποιος θα πιστοποιεί τον αφοπλισμό: Η κουρδική πλευρά προτιμά πολιτικό μηχανισμό υπό κοινοβουλευτική εποπτεία, ενώ το AKP θεωρεί την επαλήθευση τεχνική λειτουργία ασφαλείας. Η MΙT και οι κρατικές υπηρεσίες θα καταγράφουν αριθμούς μαχητών, είδη και ποσότητες όπλων και πρόοδο διάλυσης των δομών, ενώ η Εθνοσυνέλευση θα ενημερώνεται εκ των υστέρων. Το καθεστώς διατηρεί έτσι την εξουσία να αποφασίζει αν η συμμόρφωση είναι επαρκής για να ενεργοποιήσει μεταγενέστερες παραχωρήσεις. Η Νουράι Μπαμπατσάν στη «Nefes» εξηγεί ότι η στενότητα της ρύθμισης είναι συνειδητή καθώς, όπως έγραψε στο σχετικό της άρθρο, στο AKP συνυπάρχουν ο φόβος επανάληψης της αποτυχίας προηγούμενων ανοιγμάτων στους Κούρδους, η άποψη ότι το αποδυναμωμένο PKK δεν δικαιολογεί ευρείες παραχωρήσεις και η επιλογή της αργής διαπραγμάτευσης ως επίδειξης ισχύος. Το μήνυμα είναι ότι «το τιμόνι βρίσκεται στα χέρια μας».

Σύνδεση

Αυτό είναι το σημείο όπου το Κουρδικό συνδέεται με τις εκλογές. Μια περιορισμένη συμφωνία με το DEM θα μπορούσε να ανοίξει δρόμο για τις ψήφους που απαιτούνται για συνταγματική αλλαγή και νέα υποψηφιότητα του Ερντογάν. Ωστόσο, η κουρδική βάση θα κρίνει τη διαδικασία όχι από την παράδοση των όπλων, αλλά από το αν η πιστοποίηση της MΙT θα οδηγήσει σε μέτρα για κρατουμένους, επιτρόπους στους δήμους και νόμιμο πολιτικό χώρο. Αν αυτά δεν ακολουθήσουν, το καθεστώς θα έχει επιτύχει αφοπλισμό χωρίς πολιτική επίλυση, εκτιμούν συνομιλητές της Realnews στην Τουρκία, προειδοποιώντας ότι η κουρδική στήριξη στον Ερντογάν δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη.

Ο Τούρκος Πρόεδρος, συνεπώς, δεν θα αποφασίσει για πρόωρες εκλογές κοιτάζοντας τις δημοσκοπήσεις, αλλά θα περιμένει να δει αν το DEM μπορεί να ενταχθεί σε ελεγχόμενη συνταγματική συναίνεση, αν το YENI Parti θα μεταφέρει δημάρχους και κοινωνική δυναμική ή μόνο βουλευτές και αν η πίεση κατά της αντιπολίτευσης θα συνεχίσει να αποδίδει χωρίς να προκαλεί αντίδραση. Αν το DEM προσφέρει κοινοβουλευτικό χώρο και ο Οζέλ αποτύχει να ενοποιήσει δήμους, προεδρικό μηχανισμό και εκλογική βάση, οι πρόωρες εκλογές θα γίνουν ελκυστικό εργαλείο εδραίωσης. Αν όμως το νέο κόμμα αποκτήσει γρήγορα κοινωνική ορμή και το Κουρδικό προκαλέσει εθνικιστική ρωγμή, ο Ερντογάν είναι πιθανότερο να καθυστερήσει.