Η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη στην καρδιά των ευρωπαϊκών πολιτιστικών εξελίξεων: Από το AgoraEU στην Τεχνητή Νοημοσύνη

Η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, έδωσε το «παρών» στις εργασίες του Συμβουλίου Υπουργών Παιδείας, Νεολαίας, Πολιτισμού και Αθλητισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες έλαβαν χώρα στις Βρυξέλλες υπό την Κυπριακή Προεδρία. Κατά τις συνεδριάσεις για τον Πολιτισμό, η Υπουργός ανέπτυξε τις ελληνικές θέσεις για κρίσιμα ζητήματα που διαμορφώνουν το ευρωπαϊκό πολιτιστικό τοπίο, εστιάζοντας στη γεωπολιτική διάσταση του πολιτισμού, την ψηφιακή μετάβαση και την προστασία των δημιουργών απέναντι στην ταχεία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Εστίαση στο πρόγραμμα «AgoraEU»

Η κα. Μενδώνη αρχικά τοποθετήθηκε σχετικά με τον Κανονισμό του προγράμματος «AgoraEU», το οποίο αποσκοπεί στην ενίσχυση της διασυνοριακής συνεργασίας, την προστασία της γλωσσικής πολυμορφίας και τη στήριξη των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Το πρόγραμμα δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον οπτικοακουστικό τομέα και στην ενίσχυση των ανεξάρτητων παραγωγών, αναγνωρίζοντας τον ουσιαστικό τους ρόλο στην πολιτιστική πολυφωνία.

Η Λίνα Μενδώνη δήλωσε χαρακτηριστικά:

«Το AgoraEU δεν αποτελεί μόνον χρηματοδοτικό εργαλείο. Είναι μία ουσιαστική πολιτική επένδυση στην ίδια την ευρωπαϊκή ιδέα. Η ενίσχυση της διασυνοριακής πολιτιστικής συνεργασίας, η στήριξη των δημιουργών, η προστασία της πολιτιστικής και γλωσσικής πολυμορφίας, αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους για μία Ευρώπη χωρίς διακρίσεις».

Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη για έναν συγκεκριμένο και φιλόδοξο προϋπολογισμό, καθώς και τη δημιουργία Γραφείων σε κάθε κράτος-μέλος. Αυτά τα Γραφεία θα λειτουργούν ως σημεία επαφής και υποστήριξης για καλλιτέχνες, δημιουργούς και πολιτιστικούς φορείς, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους στα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία. Ειδική αναφορά έκανε στη σημασία της στήριξης του ευρωπαϊκού οπτικοακουστικού τομέα απέναντι στον αυξανόμενο παγκόσμιο ανταγωνισμό, με όρους που διασφαλίζουν την πολιτιστική ιδιαιτερότητα της Ευρώπης, την ενίσχυση των ανεξάρτητων παραγωγών και συμπαραγωγών, και την ανάδειξη νέων ταλέντων.

Η Υπουργός Πολιτισμού σημείωσε ότι η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος και μελλοντική προεδρεύουσα χώρα το δεύτερο εξάμηνο του 2027, θα συμβάλει ενεργά ώστε το πρόγραμμα «AgoraEU» να παραμείνει προσβάσιμο και αποτελεσματικό.

Επαναπροσδιορισμός του ρόλου του πολιτισμού: Πρόγραμμα Εργασιών 2027-2030

Αναφερόμενη στο Πρόγραμμα Εργασιών για τον Πολιτισμό 2027-2030, η Υπουργός τόνισε ότι η συζήτηση διεξάγεται σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τον πολιτισμό ως κρίσιμο παράγοντα ανθεκτικότητας και άμυνας των πολιτών.

Η Λίνα Μενδώνη δήλωσε χαρακτηριστικά:

«Το νέο Πρόγραμμα οφείλει να εστιάσει στην ενίσχυση της πολιτιστικής ανθεκτικότητας έναντι φυσικών καταστροφών και ένοπλων συγκρούσεων, καθώς και στη διασφάλιση της βιωσιμότητας του κλάδου. Πρέπει να δημιουργεί ένα συνεκτικό και ευέλικτο ευρωπαϊκό πλαίσιο, ικανό να προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά, να ενισχύει τη δημιουργική παραγωγή και να προωθεί την πολιτιστική πολυμορφία».

Η Υπουργός σημείωσε ότι η Ευρώπη χρειάζεται μια πολιτιστική πολιτική που θα διασφαλίζει ότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και ο πολιτιστικός πλουραλισμός παραμένουν στον πυρήνα του ευρωπαϊκού εγχειρήματος. Επισήμανε ότι ο πολιτισμός δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως επιμέρους τομέας δημόσιας πολιτικής, αλλά ως κρίσιμος παράγοντας δημοκρατικής συνοχής και ευρωπαϊκής παρουσίας στον κόσμο.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα πρότεινε τέσσερις στρατηγικούς άξονες για το νέο Πρόγραμμα Εργασιών της Ε.Ε. για τον Πολιτισμό:

• Την ενίσχυση της πολιτιστικής ανθεκτικότητας της Ευρώπης.
• Τη βιώσιμη και ανθρωποκεντρική ψηφιακή μετάβαση.
• Την ενδυνάμωση της συμμετοχής στον πολιτισμό.
• Την ανάδειξη της γεωπολιτικής διάστασης του πολιτισμού στις διεθνείς σχέσεις της Ένωσης.

Η πρόκληση της Τεχνητής Νοημοσύνης και η προστασία των δημιουργών

Η Λίνα Μενδώνη επεσήμανε ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς από φυσικές καταστροφές, περιβαλλοντικές απειλές, ένοπλες συγκρούσεις και παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών αποκτά πλέον χαρακτήρα ευρωπαϊκής προτεραιότητας. Τόνισε την ανάγκη διαμόρφωσης κοινών ευρωπαϊκών αρχών για τη διαφάνεια, τη δίκαιη αποζημίωση και την ηθική χρήση πολιτιστικού περιεχομένου από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, καθώς και την ανάγκη ενίσχυσης της κινητικότητας, της κατάρτισης και της κοινωνικής προστασίας των επαγγελματιών του πολιτισμού.

Στο πλαίσιο της συζήτησης για την Τεχνητή Νοημοσύνη και την ανάγκη αξιολόγησης του νομικού πλαισίου για τα πνευματικά δικαιώματα, η κα. Μενδώνη αναφέρθηκε στο πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που αναδεικνύει την ανεπάρκεια των υφιστάμενων ρυθμίσεων. Τόνισε ότι η δημιουργικότητα και η βιωσιμότητα του πολιτιστικού οικοσυστήματος δεν μπορούν να αφεθούν σε αποσπασματικές παρεμβάσεις.

Η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε:

«Απαιτείται μια φιλόδοξη ευρωπαϊκή προσέγγιση, η οποία να αποκαθιστά την ισορροπία μεταξύ τεχνολογικής καινοτομίας και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των δημιουργών».

Η Υπουργός επέμεινε στην ανάγκη για διαφάνεια στα δεδομένα εκπαίδευσης των μοντέλων Τεχνητής Νοημοσύνης και στην προστασία των δημιουργών. Στο πλαίσιο αυτό, παρενέβη στη συζήτηση ισπανικής πρωτοβουλίας για το νομικό πλαίσιο που οφείλει να διέπει τη λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης, ζητώντας την αξιολόγηση και επικαιροποίηση του ευρωπαϊκού κανονιστικού πλαισίου, ώστε να αποκατασταθεί η ισορροπία μεταξύ καινοτομίας, διαφάνειας και διασφάλισης των δικαιωμάτων των δημιουργών.

Η θέση της Ελλάδας για την επιστροφή της Ρωσίας στην Μπιενάλε

Τέλος, η Υπουργός Πολιτισμού τοποθετήθηκε επί του ζητήματος της επιστροφής της Ρωσίας στην 61η Διεθνή Έκθεση Τέχνης της Μπιενάλε στη Βενετία. Υπογράμμισε ότι η παρούσα συγκυρία, μετά τη βίαιη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, αναδεικνύει την πολιτιστική πολιτική ως πεδίο θεμελιώδους ηθικής και πολιτικής ευθύνης.

Σημείωσε χαρακτηριστικά:

«Η εργαλειοποίηση του πολιτισμού, ιδίως σε περιόδους ένοπλης σύγκρουσης και παραβίασης των θεμελιωδών ανθρωπιστικών κανόνων, όπως συμβαίνει σήμερα στην Ουκρανία, δεν μπορεί να γίνεται αποδεκτή από την ευρωπαϊκή πολιτιστική κοινότητα… Οι θεσμοί της ΕΕ δεν μπορούν να μετατρέπονται σε φορείς νομιμοποίησης πρακτικών που αντιβαίνουν στις αρχές της ειρήνης και του σεβασμού της πολιτιστικής πολυμορφίας, αυτό που δηλαδή επιχείρησε η Ρωσία».

Εξέφρασε την ευχαρίστησή της προς τους 21 Υπουργούς Πολιτισμού που συνυπέγραψαν την κοινή δήλωση εναντίον της εκπροσώπησης της Ρωσίας στην Μπιενάλε.