Λιβάνιος: Στρατηγική για την αναμόρφωση του δημοσίου – Σύνθεση γνώσεων, εμπειρίας και ικανοτήτων για την επιλογή προϊσταμένων

«Σχεδιάζουμε ένα ολοκληρωμένο σύστημα κριτηρίων αξιολόγησης που θα εξασφαλίσει τη διαφανή επιλογή των καταλληλότερων στελεχών για τις θέσεις προϊσταμένων», δήλωσε ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Λιβάνιος κατά την έναρξη της συζήτησης επί της Αρχής του νομοσχεδίου «Αναμόρφωση της βαθμολογικής διάρθρωσης, του συστήματος βαθμολογικών προαγωγών και του συστήματος επιλογής προϊσταμένων οργανικών μονάδων του δημόσιου τομέα, αναδιοργάνωση και εκσυγχρονισμός του νομικού προσώπου δημοσίου δικαίου με την επωνυμία “Εθνικό Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκηση” και λοιπές διατάξεις» στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής.

Ο κ. Λιβάνιος επισήμανε ότι το εν λόγω νομοσχέδιο αντιμετωπίζει δύο θεμελιώδη ζητήματα: την έλλειψη διεξαγωγής κρίσεων προϊσταμένων στο δημόσιο και τον τρόπο με τον οποίο αυτές θα πρέπει να πραγματοποιούνται.

Ο υπουργός τόνισε τον κομβικό ρόλο του προϊσταμένου στον δημόσιο τομέα, καθώς αποτελεί μοχλό για την εύρυθμη λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών. Τα τυπικά προσόντα, όπως οι ακαδημαϊκές σπουδές ή η εργασιακή εμπειρία, αν και αποτελούν αντικειμενικά κριτήρια, δεν είναι πάντα εγγύηση αξιοκρατίας. Ο προϊστάμενος, σύμφωνα με τον υπουργό, πρέπει να διαθέτει, πέραν των τυπικών προσόντων, και μια σειρά από ουσιαστικές ικανότητες, όπως ο σεβασμός προς τον πολίτη, η συνεργατικότητα και η πρωτοβουλία.

«Το παρόν νομοσχέδιο επιδιώκει να επιτύχει τη βέλτιστη ισορροπία μεταξύ τριών διακριτών κατηγοριών κριτηρίων: των τυπικών προσόντων (πτυχία, ξένες γλώσσες κ.λπ.), της εργασιακής εμπειρίας, ιδίως σε θέσεις ευθύνης, και των ουσιαστικών δεξιοτήτων που πρέπει να διαθέτει ο υποψήφιος. Όλα αυτά θα αξιολογούνται αντικειμενικά, ακολουθώντας διεθνείς διαδικασίες», ανέφερε ο κ. Λιβάνιος.

Ειδικότερα, ο υπουργός αναφέρθηκε στη δημιουργία ενός Μητρώου, στο οποίο θα εγγράφονται όσοι επιθυμούν να αναλάβουν θέση προϊσταμένου. Οι υποψήφιοι θα υποβάλλονται σε γραπτή δοκιμασία, η οποία θα διεξάγεται από το ΑΣΕΠ. Ακολούθως, θα γίνεται μοριοδότηση όλων των προσόντων τους. «Αυτή η διαδικασία δημιουργεί ένα σύνθετο σύστημα κριτηρίων αξιολόγησης που θα συμβάλει στην επιλογή των καταλληλότερων στελεχών. Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο σύστημα με σαφή βήματα και ελέγξιμες διαδικασίες», συμπλήρωσε ο υπουργός.

Ο κ. Λιβάνιος απέδωσε τις πολυετείς καθυστερήσεις στις κρίσεις στο δημόσιο στην «υπερβολικά χρονοβόρα διαδικασία» που ίσχυε. Μια διαδικασία όπου, μέχρι να ολοκληρωθούν οι κρίσεις των γενικών διευθυντών για να ξεκινήσουν οι κρίσεις των διευθυντών, είχε ήδη λήξει η θητεία των πρώτων, με αποτέλεσμα η διαδικασία να ξεκινά εκ νέου. Επιπλέον, υπήρχε μια ατέρμονη συλλογή αξιολογήσεων, πιστοποιήσεων, πτυχίων και επαναμοριοδοτήσεων. Με τη νέα ρύθμιση, η διεξαγωγή των κρίσεων θα γίνεται κεντρικά, εκφεύγοντας από τις εκάστοτε διοικήσεις των Οργανισμών.

Σχετικά με τις διατάξεις για τον εκσυγχρονισμό του Εθνικού Κέντρου Δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης, ο κ. Λιβάνιος τόνισε την ανάγκη το Κέντρο να εκπαιδεύει τα στελέχη του δημοσίου όχι μόνο τυπικά, αλλά και σύμφωνα με τις σύγχρονες εξελίξεις και τις προκλήσεις του μέλλοντος. Η εισαγωγή στο ΕΚΔΔΑ θα πραγματοποιείται πλέον μέσω διαγωνισμού του ΑΣΕΠ.

Ο υπουργός πρόσθεσε ότι άλλη διάταξη του νομοσχεδίου αποσαφηνίζει τις καταβολές των μηνιαίων εξόδων παράστασης των προέδρων των δημοτικών κοινοτήτων, εξαλείφοντας πιθανά ζητήματα ερμηνείας. Τέλος, ο κ. Λιβάνιος αναφέρθηκε στη θεσμοθέτηση διευκολύνσεων για την προσβασιμότητα Ατόμων με Αναπηρία ή με κινητικά προβλήματα στα εκλογικά τμήματα κατά τη διεξαγωγή των εκλογών.

Απευθυνόμενος προς τα κόμματα της Αντιπολίτευσης, ο υπουργός δήλωσε ανοικτός σε συζήτηση για οποιαδήποτε πρόταση βελτίωσης της αξιολόγησης και επιλογής των προϊσταμένων, ζητώντας η συζήτηση του νομοσχεδίου να μην περιοριστεί σε γενικές αναφορές και διακηρύξεις.

Οι θέσεις των κομμάτων της Αντιπολίτευσης

Ο εισηγητής του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, Παύλος Χρηστίδης, εξέφρασε την άποψη ότι «η ΝΔ νομοθετεί παράθυρα αδιαφάνειας και αναξιοκρατίας στο δημόσιο». Σύμφωνα με τον ίδιο, «πρόκειται για ένα νομοσχέδιο που ανατρέπει εκ βάθρων τη διαδικασία επιλογής προϊσταμένων, αλλάζοντας τη βαθμολογική διάρθρωση και το σύστημα βαθμολογικών προαγωγών των δημοσίων υπαλλήλων».

Ο κ. Χρηστίδης υποστήριξε ότι οι μεταβατικές διατάξεις για την ένταξη στο Μητρώο των υποψηφίων παρουσιάζουν αντιφάσεις και δημιουργούν αποκλεισμούς. Επισήμανε ότι στο νέο σύστημα μοριοδότησης, τα τυπικά προσόντα των υποψηφίων έχουν μικρή βαρύτητα. Διαφώνησε με τον ενιαίο τρόπο υπολογισμού του χρόνου ευθύνης, ανεξαρτήτως αν αυτός προέκυψε από κανονική διαδικασία αξιολόγησης ή από αναπλήρωση προϊσταμένου. Παρατήρησε ότι δεν κατοχυρώνεται ρητά η επιλογή του πρώτου της κατάταξης, αφήνοντας την τελική τοποθέτηση στη διακριτική ευχέρεια της διοίκησης.

Ο κ. Χρηστίδης σημείωσε ότι το νομοσχέδιο προβλέπει την έκδοση της πρόσκλησης του ΑΣΕΠ για την πρώτη εξέταση το 2027, χωρίς να προσδιορίζεται ο μήνας. Όσον αφορά τις διατάξεις για το ΕΚΔΔΑ, ανέφερε ότι προβλέπεται η έκδοση περίπου 35 εξουσιοδοτικών διατάξεων, καλώντας τη Βουλή να ψηφίσει ένα πλαίσιο του οποίου το πραγματικό περιεχόμενο θα καθοριστεί αργότερα.

Για τους εισαγωγικούς διαγωνισμούς στην ΕΣΔΔΑ, διαφώνησε, μεταξύ άλλων, με την πρόβλεψη η προφορική εξέταση να έχει υψηλό συντελεστή (34%) επί του συνόλου. Τέλος, ο εισηγητής της μειοψηφίας τόνισε ότι το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και μεμονωμένες, στοχευμένες διατάξεις χωρίς σύνδεση με το κύριο αντικείμενό του.

Ο ειδικός αγορητής του ΚΚΕ, Γιάννης Δελής, δήλωσε την αντίθεσή του με το νομοσχέδιο, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι «κάνει ακόμα πιο ασφυκτικό το πλαίσιο για τους δημόσιους υπαλλήλους, προς εξυπηρέτηση των απαιτήσεων του κεφαλαίου».

Σύμφωνα με τον ίδιο, το νομοσχέδιο αποτελεί συνέχεια του τελευταίου αυταρχικότερου πειθαρχικού δικαίου, συνδέοντας στενότερα την υπηρεσιακή και μισθολογική εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων με την αξιολόγηση, αξιοποιώντας το νομοθετικό οπλοστάσιο που κληρονομήθηκε και διαμορφώθηκε από όλες τις προηγούμενες κυβερνήσεις (ΝΔ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ). Αναφορικά με τις διατάξεις για το ΕΚΔΔΑ, ανέφερε ότι επιχειρείται μια εκτεταμένη αναδιάρθρωση με στόχο την αύξηση της αποτελεσματικότητας για τις απαιτήσεις του κεφαλαίου, στο πλαίσιο του αστικού κράτους, που είναι εχθρικό για τις λαϊκές ανάγκες.

Ο κ. Δελής παρατήρησε παράλληλα ότι στο σχέδιο νόμου συμπεριλαμβάνεται μια «πανσπερμία ετερόκλητων ρυθμίσεων» περίπου 40 άρθρων, που αφορούν από το πειθαρχικό σύστημα των δημοσίων υπαλλήλων, τις υπηρεσιακές μεταβολές και προσλήψεις στο Δημόσιο, τροποποιήσεις στον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, μέχρι και παρεμβάσεις στην εκλογική νομοθεσία.

Ο ειδικός αγορητής του ΚΚΕ υποστήριξε ότι «η κυβέρνηση χτίζει το υπόβαθρο για τα στελέχη της δημόσιας διοίκησης, τα οποία θα αποδέχονται όλους τους αντιλαϊκούς σχεδιασμούς του κράτους, όπως την επιχειρηματική λειτουργία των νοσοκομείων, την υποταγή του σχολείου στις ανάγκες της αγοράς και των διαφόρων χορηγών, και όλο το αντιλαϊκό πλαίσιο της εφαρμοζόμενης πολιτικής».

Ο ειδικός αγορητής της Ελληνικής Λύσης, Βασίλης Γραμμένος, ανέφερε ότι το νομοσχέδιο φέρει έναν βαρύγδουπο τίτλο. Υποστήριξε ότι «η διοικητική εξέλιξη δεν μπορεί να συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με την εύνοια της εκάστοτε πολιτικής ηγεσίας, γιατί τότε δεν χτίζουμε θεσμούς, αλλά οικοδομούμε εξαρτήσεις». Σχετικά με τη δημιουργία του Μητρώου υποψηφίων, ανέφερε ότι μπορεί να είναι χρήσιμο και να συμβάλει στην οργάνωση και αξιοποίηση στελεχών.

Ωστόσο, όταν η εγγραφή, η παραμονή ή η διαγραφή από ένα τέτοιο Μητρώο αποκτά κρίσιμη σημασία για την υπηρεσιακή εξέλιξη, απαιτούνται απόλυτα σαφείς εγγυήσεις, αντικειμενικά κριτήρια και πραγματικό δικαίωμα προσφυγής. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος δημιουργίας μιας «κλειστής» ομάδας στελεχών, ενός νέου διοικητικού «club» στον δημόσιο τομέα, από το οποίο κάποιοι θα εισέρχονται εύκολα και κάποιοι άλλοι θα αποκλείονται». Ο βουλευτής της Ελληνικής Λύσης έδωσε έμφαση στην αξιοκρατία και τη διαφάνεια.

Ο ειδικός αγορητής του ΣΥΡΙΖΑ, Θεόφιλος Ξανθόπουλος, άσκησε κριτική στην κυβέρνηση για τη μη εφαρμογή μέχρι σήμερα των διατάξεων του Ν. 4764 περί προαγωγών. Το παρόν σχέδιο νόμου, ανέφερε, «διακατέχεται από πολλαπλώς επαναλαμβανόμενα μοτίβα περί αναβάθμισης της δημόσιας διοίκησης, διασφάλισης μέγιστης απόδοσης υπαλλήλων, ανάδειξης ικανότερων και καταλληλότερων σε θέσεις ευθύνης, και άλλα ρεφρέν, τα οποία προσπαθούν να καλύψουν ως φύλλο συκής τη βασική στόχευση του νομοσχεδίου».

Ο ειδικός αγορητής της Νίκης, Γιώργος Ρούντας, επιφυλάχθηκε να τοποθετηθεί μετά την ακρόαση των φορέων.

Η ειδική αγορήτρια της Πλεύσης Ελευθερίας, Έλλη Ρούσσου, αναγνώρισε ότι «σήμερα υπάρχει ένα αδιαφανές σύστημα επιλογής προϊσταμένων, με ασαφή κριτήρια, συνεχείς αναβολές, και η πλήρωση των θέσεων γίνεται με αναπληρώσεις και μεγάλες καθυστερήσεις». Ωστόσο, τόνισε ότι «η αναγνώριση αυτών των προβλημάτων δεν σημαίνει ότι κάθε αλλαγή που παρουσιάζεται με τον τίτλο του εκσυγχρονισμού συνεπάγεται και αξιοκρατία».

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύονται από το νομοσχέδιο, σύμφωνα με τη βουλευτή, αφορά τη σύνδεση των ανώτερων βαθμών για την κατάληψη συγκεκριμένων θέσεων ευθύνης. «Ο βαθμός, με το νομοσχέδιο, παύει να αποτελεί αποκλειστικά την κυρίως αποτύπωση της συνολικής υπηρεσιακής και επαγγελματικής διαδρομής του υπαλλήλου και συνδέεται στενότερα με το αν ο συγκεκριμένος υπάλληλος έχει καταλάβει διοικητική θέση».

Ζήτησε από την κυβέρνηση «να εξηγήσει γιατί ένας υπάλληλος με πολυετή υπηρεσία, υψηλή επιστημονική κατάρτιση, σημαντική εμπειρία, καλή αξιολόγηση και αποδεδειγμένη προσφορά στην υπηρεσία του, δεν θα μπορεί να συνεχίσει αυτοτελώς τη βαθμολογική του εξέλιξη, εφόσον δεν θα έχει επιλεγεί σε θέση διευθυντή ή γενικού διευθυντή». Πρόσθεσε ότι «η βαθμολογική εξέλιξη και η άσκηση διοικητικών καθηκόντων είναι δύο διαφορετικές έννοιες και η μεταξύ τους σύνδεση χρειάζεται ισχυρή αιτιολόγηση, πέραν αυτής που έχει δοθεί μέχρι τώρα στο νομοσχέδιο».

Υποστήριξε ότι δεν είναι λογικό σε ένα σύγχρονο σύστημα ανθρώπινου δυναμικού να θεωρείται ότι η μόνη πραγματική διαδρομή επαγγελματικής επιτυχίας είναι η μετάβαση στη διοικητική ιεραρχία, καθώς έτσι υποτιμάται η επιστημονική γνώση και η εξειδίκευση. «Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργείται ένα λανθασμένο κίνητρο στους υπαλλήλους να επιδιώξουν θέση προϊσταμένου, ακόμη και όταν η μεγαλύτερη αξία τους για τη διοίκηση εντοπίζεται στο επιστημονικό τους πεδίο», δήλωσε η κυρία Ρούσσου. Για το Μητρώο, ζήτησε να υπάρξουν δικλείδες για να μην δημιουργηθεί ένας κλειστός κύκλος στελεχών. Η αγορήτρια της Πλεύσης Ελευθερίας κατέγραψε σοβαρές επιφυλάξεις και για τις αλλαγές που αφορούν την ΕΚΔΔΑ.

Η συζήτηση του νομοσχεδίου θα συνεχιστεί αύριο το πρωί στην Επιτροπή με την ακρόαση φορέων. Την Πέμπτη το πρωί προγραμματίσθηκε η τρίτη συνεδρίαση με την τοποθέτηση των κομμάτων επί της Αρχής και την κατ’ άρθρων συζήτησή του, ενώ η δεύτερη Ανάγνωση του νομοσχεδίου θα διεξαχθεί την ερχόμενη Δευτέρα στην Επιτροπή.