Πώς η Τουρκία αντιμετωπίζει τις συνέπειες των επιλογών της με τη Λιβύη
Η προσπάθεια αναζωπύρωσης του αμφιλεγόμενου τουρκολιβυκού μνημονίου προκάλεσε άμεση και αποφασιστική κινητοποίηση της ελληνικής διπλωματίας, φέρνοντας την Τουρκία σε δυσχερή διπλωματική θέση.
Του Χρήστου Μαζανίτη
Η Αθήνα απάντησε με ένα στρατηγικά σχεδιασμένο πλάνο, εδραιωμένο στη διεθνή νομιμότητα, ενισχύοντας την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας. Η ελληνική αντίδραση στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες, οι οποίοι επαναπροσδιορίζουν τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η τελευταία φορά που η ΕΕ εξέδωσε ομόφωνη δήλωση τόσο γρήγορα, όπως συνέβη προχθές σχετικά με την Τουρκία και τη Λιβύη, ήταν στις 8 Αυγούστου 2025, με αφορμή την ιστορική υπογραφή της ειρηνευτικής συνθήκης μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν στην Ουάσινγκτον.
Η Τουρκία, παρά την «επιτυχία» της επικύρωσης ενός αμφισβητούμενου μνημονίου με μια κυβέρνηση που στερείται διεθνούς νομιμοποίησης για τέτοιες ενέργειες από τα Ηνωμένα Έθνη, κατάφερε να προσφέρει διπλωματικούς πόντους στην Ελλάδα και να συσπειρώσει ακόμη περισσότερο τους συμμάχους της.
Ευρωπαϊκό αντίβαρο
Ο πρώτος θεμελιώδης πυλώνας της ελληνικής στρατηγικής εκφράστηκε μέσα από τη σταθερή και άμεση ανταπόκριση των θεσμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι πρόεδροι του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου προέβησαν σε δημόσιες δηλώσεις που αμφισβητούν πλήρως την εγκυρότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου. Η πρωτοφανής στήριξη, όπως αποτυπώθηκε στην Κοινή Δήλωση των 27 κρατών-μελών, δεν αποτελεί απλή διπλωματική τυπικότητα, αλλά μια σαφή επιβεβαίωση ότι τα θαλάσσια σύνορα της Ελλάδας ταυτίζονται με τα εξωτερικά σύνορα της Ευρώπης.
Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, αυτή η ομόθυμη στάση παρέχει ένα ισχυρό διαπραγματευτικό εργαλείο και ένα ανθεκτικό πολιτικό πλαίσιο. Μετατρέπει μια κατά την τουρκική αντίληψη διμερή διαφορά σε ένα ζήτημα ευρωπαϊκής σημασίας, που αφορά την τήρηση του Διεθνούς Δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας (UNCLOS). Έτσι, η Αθήνα δεν αγωνίζεται μόνη της στο διπλωματικό πεδίο, αλλά καθιστά την Ευρώπη εγγυητή της σταθερότητας στην περιοχή.
Πλήγμα για Άγκυρα και Τρίπολη
Αντιθέτως, οι συνέπειες για την Άγκυρα και την Τρίπολη είναι σημαντικές. Η Τουρκία βλέπει τις προσπάθειές της να επιβάλει τετελεσμένα να συναντούν το ευρωπαϊκό τείχος, ενισχύοντας την εικόνα της ως παράγοντα αποσταθεροποίησης. Για τη Λιβύη, η επιμονή σε μια παράνομη συμφωνία υπονομεύει τις σχέσεις της με την Ε.Ε., θέτοντας σε «αναμονή» κρίσιμα ευρωπαϊκά κονδύλια, προγράμματα ανασυγκρότησης και διπλωματικές επαφές, τα οποία είναι απαραίτητα για τη σταθεροποίηση της χώρας.
Διπλωματική αντεπίθεση
Ο δεύτερος άξονας αφορά στην πρόθεση της Ελλάδας να ζητήσει την επιβολή συγκεκριμένων συνεπειών και κυρώσεων για τη Λιβύη και την Τουρκία, τόσο στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όσο και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών. Η Αθήνα καθιστά σαφές ότι η παραβίαση των κυριαρχικών δικαιωμάτων ενός κράτους-μέλους δεν μπορεί να μείνει χωρίς αντίκτυπο.
Στο πλαίσιο της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής, αυτή η κίνηση μετατοπίζει τη χώρα από αμυντική σε ενεργητική αντεπιθετική θέση. Η προσφυγή στον ΟΗΕ και η ενεργοποίηση μηχανισμών της Ε.Ε. θέτουν τις παράνομες ενέργειες υπό το φως της διεθνούς δικαιοσύνης, εμποδίζοντας την εδραίωση αυθαίρετων διεκδικήσεων. Ταυτόχρονα, δημιουργείται ένα θεσμικό πλαίσιο που μπορεί να ενεργοποιήσει στοχευμένα μέτρα ανά πάσα στιγμή.
Για την Τουρκία, αυτή η εξέλιξη συνεπάγεται συνεχή διπλωματική πίεση και τον κίνδυνο επανενεργοποίησης των ευρωπαϊκών κυρώσεων, κάτι που επηρεάζει άμεσα την αμυντική της βιομηχανία, τις ευρωτουρκικές σχέσεις και την οικονομία της. Για την κυβέρνηση της Τρίπολης, οι συνέπειες είναι ακόμη πιο άμεσες. Η Λιβύη διατρέχει τον κίνδυνο πλήρους διεθνούς απομόνωσης, ενώ οποιαδήποτε εμπλοκή της σε παράνομες έρευνες ή γεωτρήσεις στην περιοχή θα την φέρει αντιμέτωπη με νομικές και οικονομικές κυρώσεις που θα μπλοκάρουν τους πόρους της στο εξωτερικό.
Στρατηγική απάντηση
Ο τρίτος και πιο ουσιαστικός πυλώνας της ελληνικής αντίδρασης είναι η άμεση έναρξη ουσιαστικών συζητήσεων με το Κάιρο για την επέκταση της συμφωνίας οριοθέτησης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης. Αντιμέτωπη με ένα αμφισβητούμενο, άκυρο και ανεφάρμοστο μνημόνιο που υπέγραψαν Άγκυρα και Τρίπολη, η Αθήνα απαντά όχι με λόγια, αλλά με μια νόμιμη, θεσμική και διεθνώς αναγνωρισμένη πράξη: τη διεύρυνση της ελληνοαιγυπτιακής συμφωνίας για την κάλυψη νέων θαλάσσιων ζωνών.
Αυτή η κίνηση αποτελεί «ματ» στη διπλωματική σκακιέρα. Για την ελληνική εξωτερική πολιτική, η επέκταση της ΑΟΖ με την Αίγυπτο ακυρώνει στην πράξη περαιτέρω τις τουρκικές επιδιώξεις για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και δημιουργεί ένα σταθερό νομικό υπόβαθρο στην περιοχή. Η Αθήνα αποδεικνύει ότι δρα με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας, δημιουργώντας συμμαχίες με βασικούς περιφερειακούς παίκτες και ενισχύοντας την προστασία των κυριαρχικών της δικαιωμάτων ανατολικά του 28ου μεσημβρινού.
Οι συνέπειες αυτού του εγχειρήματος για την Τουρκία είναι καθοριστικές. Η Άγκυρα βλέπει το παράνομο μνημόνιό της να καθίσταται εντελώς ανεφάρμοστο στο πεδίο, καθώς υπερκαλύπτεται από μια έγκυρη διεθνή συμφωνία μεταξύ δύο κυρίαρχων κρατών. Για τη Λιβύη, αυτή η εξέλιξη περιορίζει κάθε περιθώριο ελιγμών, εγκλωβίζοντάς την σε μια στρατηγική που την απομονώνει από τους γείτονές της στην Ανατολική Μεσόγειο και ακυρώνει την προοπτική να καταστεί αξιόπιστος ενεργειακός εταίρος της Ευρώπης.
