ΔΝΤ: Εξαντλούνται τα «μαξιλάρια» της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου – Κίνδυνος για τις τιμές μετά την κρίση στα Στενά του Ορμούζ

Προειδοποίηση κινδύνου από το ΔΝΤ για τις τιμές του πετρελαίου

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ) εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για την εξάντληση των «μαξιλαριών» που επέτρεπαν τη συγκράτηση των τιμών του πετρελαίου, σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αστάθειας. Η κατάσταση επιδεινώνεται καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ προαναγγέλλει αδιάκοπες επιθέσεις στο Ιράν, με στόχο την κατάπαυση των προσπαθειών του για έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Μόλις τις τελευταίες 24 ώρες, η τιμή του πετρελαίου μπρεντ ακολούθησε ανοδική πορεία, φτάνοντας τα 86 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας αύξηση 13%, μετά την κατάρρευση της συμφωνίας για εκεχειρία.

Στην ανάλυσή του, το ΔΝΤ επιχειρεί να εξηγήσει γιατί η μεγαλύτερη αναταραχή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου εδώ και δεκαετίες δεν έχει οδηγήσει σε εκρηκτική αύξηση των τιμών. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, ο οποίος ουσιαστικά απέκλεισε τα Στενά του Ορμούζ, είχε ως αποτέλεσμα τον αποκλεισμό περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών αργού πετρελαίου και διυλισμένων προϊόντων ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης. Παρά το αρχικό άλμα στις τιμές με την έναρξη των εχθροπραξιών, η τιμή του αργού σύντομα σταθεροποιήθηκε στο εύρος των 90 έως 100 δολαρίων ανά βαρέλι, επίπεδο πολύ χαμηλότερο από τις αρχικές εκτιμήσεις. Μέχρι τα τέλη Μαΐου, περισσότερα από 1,1 δισεκατομμύρια βαρέλια αργού – ποσότητα που ισοδυναμεί με περίπου 10 ημέρες τυπικής παγκόσμιας κατανάλωσης – δεν είχαν φτάσει στην αγορά. Το έλλειμμα αυτό, μάλιστα, ξεπέρασε σε μέγεθος τις επιπτώσεις του πετρελαϊκού σοκ του 1973, του πολέμου Ιράν-Ιράκ και του Πολέμου του Κόλπου.

Πώς απορροφήθηκε το σοκ

Πώς, όμως, κατόρθωσε το παγκόσμιο σύστημα να απορροφήσει μια διαταραχή τέτοιας κλίμακας; Όπως εξηγούν οι αναλυτές του ΔΝΤ, προτού κλιμακωθεί ο πόλεμος, υπήρχε ήδη ένα πλεόνασμα στην προσφορά, της τάξεως των 2 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, το οποίο προσέφερε ένα αρχικό προβάδισμα. Επιπλέον, κατά την περίοδο Μαρτίου-Μαΐου, τρεις βασικοί παράγοντες λειτούργησαν ως «μαξιλάρι», καλύπτοντας το κενό στην προσφορά:

• Συμπίεση της ζήτησης: Οι υψηλότερες τιμές οδήγησαν σε μείωση της κατανάλωσης, ιδιαίτερα στην Ασία, ωθώντας τις οικονομίες προς εναλλακτικές πηγές, όπως ο άνθρακας και οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Η ζήτηση για μεταφορές αποδείχθηκε πιο ανθεκτική, εν μέρει λόγω των ανώτατων ορίων στις τιμές των καυσίμων, των επιδοτήσεων και των φορολογικών ελαφρύνσεων.
• Αύξηση της παραγωγής: Η παραγωγή πετρελαίου εκτός της περιοχής του Κόλπου αυξήθηκε περισσότερο από το αναμενόμενο, κατά σχεδόν 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, υπερβαίνοντας τα επίπεδα του 2025. ΗΠΑ, Βενεζουέλα, Γουιάνα και Ρωσία πρωτοστάτησαν σε αυτή την αύξηση.
• Άντληση αποθεμάτων: Το εκτιμώμενο έλλειμμα των περίπου 4 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως (για το διάστημα Μαρτίου-Μαΐου) καλύφθηκε σχεδόν εξ ολοκλήρου μέσω της μείωσης των παγκόσμιων αποθεμάτων, συμπεριλαμβανομένων των εμπορικών αποθεμάτων της Κίνας και των στρατηγικών εφεδρειών.

Τα περιθώρια αντοχής εξαντλούνται

Πριν από την πιο πρόσφατη κλιμάκωση των εντάσεων, η προοπτική μιας συμφωνίας-πλαισίου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για το άνοιγμα των Στενών είχε προκαλέσει απότομη πτώση των τιμών. Ωστόσο, η ανάκαμψη δεν αναμένεται να είναι άμεση, ακόμη και αν σταματήσουν οι εχθροπραξίες. Οι εκτιμήσεις του κλάδου προβλέπουν ότι θα χρειαστούν δύο έως τρεις μήνες για να αποκατασταθεί ένα σημαντικό μέρος των ροών πετρελαίου μετά το πλήρες άνοιγμα της πλωτής οδού. Ταυτόχρονα, υπάρχει η ανησυχία ότι η παρατεταμένη διακοπή παραγωγής μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμες απώλειες παραγωγής, ιδίως σε περιοχές όπου η χρηματοδότηση για την επανεκκίνηση των γεωτρήσεων είναι περιορισμένη.

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, σύμφωνα με το ΔΝΤ, είναι η συρρίκνωση του περιθωρίου ελιγμών που προστάτευε την αγορά. Η πλεονάζουσα ικανότητα έχει αξιοποιηθεί, η ζήτηση έχει ήδη συμπιεστεί και τα αποθέματα έχουν μειωθεί σημαντικά, πλησιάζοντας τα ελάχιστα λειτουργικά όρια. Εάν τα αποθέματα δεν αναπληρωθούν, ο κόσμος θα βρεθεί σε πολύ πιο αδύναμη θέση όταν προκύψει το επόμενο σοκ.

Μαθήματα για τις κυβερνήσεις

Το ΔΝΤ επισημαίνει τρία κρίσιμα συμπεράσματα για τις κυβερνήσεις:

• Τα αποθέματα έχουν σημασία: Η αναπλήρωσή τους είναι απολύτως απαραίτητη για την προετοιμασία απέναντι σε μελλοντικά σοκ.
• Ανάγκη διαφοροποίησης: Η εξάρτηση από ένα μόνο στρατηγικό πέρασμα αφήνει την παγκόσμια οικονομία εκτεθειμένη. Η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας –συμπεριλαμβανομένων των ανανεώσιμων πηγών– είναι εξίσου σημαντική με τη διαφοροποίηση των οδών εφοδιασμού.
• Στοχευμένη και προσωρινή στήριξη: Η υποστήριξη προς τους καταναλωτές πρέπει να κατευθύνεται στους πιο ευάλωτους και να είναι προσωρινή. Αυτό είναι αναγκαίο για την προστασία των κρατικών προϋπολογισμών, αλλά και για τη διατήρηση των «μηνυμάτων των τιμών» που ενθαρρύνουν την εξοικονόμηση και την ενεργειακή απόδοση.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η ευελιξία των ενεργειακών αγορών και οι άμεσες πολιτικές παρεμβάσεις αγόρασαν χρόνο για την παγκόσμια οικονομία. Ωστόσο, απαιτούνται ακόμη σημαντικές προσπάθειες για την αύξηση της ανθεκτικότητας, προκειμένου να αποτραπεί η αποσταθεροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας από μελλοντικά πετρελαϊκά σοκ.