Νέοι αποταμιευτικοί λογαριασμοί μπορούν να ενισχύσουν τις επενδύσεις στην Ελλάδα με πάνω από 300 εκατ. ευρώ ετησίως, σύμφωνα με το ΙΟΒΕ

Η υιοθέτηση στοχευμένων κινήτρων για τη μακροχρόνια αποταμίευση μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρός καταλύτης ανάπτυξης για την ελληνική οικονομία, προσελκύοντας νέες επενδύσεις, αυξάνοντας το εισόδημα και δημιουργώντας νέες θέσεις εργασίας. Αυτό είναι το κύριο συμπέρασμα μιας νέας μελέτης του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) με τίτλο «Αποταμιευτικοί Λογαριασμοί Νοικοκυριών για Επενδύσεις στην Κεφαλαιαγορά». Η παρουσίαση της μελέτης πραγματοποιήθηκε σε εκδήλωση που συνδιοργάνωσαν η EURONEXT ATHENS και το ΙΟΒΕ.

Ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ και Καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, κ. Νίκος Βέττας, κατά την ομιλία του στην εκδήλωση, τόνισε το διαχρονικό έλλειμμα αποταμίευσης που χαρακτηρίζει την ελληνική οικονομία. Αυτό το έλλειμμα, όπως ανέφερε, περιορίζει τις δυνατότητες χρηματοδότησης παραγωγικών επενδύσεων και, κατά συνέπεια, την αναπτυξιακή δυναμική της χώρας. «Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι καλά σχεδιασμένα και στοχευμένα κίνητρα για μακροχρόνια αποταμίευση μπορούν να κινητοποιήσουν ιδιωτικούς πόρους, αποφέροντας σημαντικά οφέλη για την οικονομία και την κοινωνία συνολικά», ανέφερε ο κ. Βέττας. «Οι προτεινόμενοι αποταμιευτικοί λογαριασμοί αποσκοπούν στην αύξηση της συμμετοχής των νοικοκυριών στην οργανωμένη κεφαλαιαγορά, στην καλλιέργεια οικονομικής παιδείας και στη δημιουργία ισχυρότερων αποταμιευτικών βάσεων για το μέλλον. Ο αποτελεσματικός προσδιορισμός των κινήτρων είναι ζωτικής σημασίας, ώστε τα οφέλη να είναι διατηρήσιμα και πολλαπλάσια του δημοσιονομικού κόστους σε βάθος χρόνου.»

Ο κ. Γιάννος Κοντόπουλος, Διευθύνων Σύμβουλος και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Euronext Athens, δήλωσε: «Η δημιουργία ενός σύγχρονου αποταμιευτικού λογαριασμού επενδύσεων αποτελεί μια απολύτως αναγκαία προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της ελληνικής κεφαλαιαγοράς και της οικονομίας εν γένει. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι πολίτες εξοικειώνονται ουσιαστικά με την αποταμίευση και την επένδυση όταν έχουν πρόσβαση σε απλά, αξιόπιστα και μακροπρόθεσμα εργαλεία. Στόχος μας είναι η κατεύθυνση εγχώριων κεφαλαίων προς παραγωγικές επενδύσεις και η ενίσχυση της συμμετοχής των νοικοκυριών. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ελληνική οικονομία έχει βελτιώσει την εικόνα της και η κεφαλαιαγορά αναβαθμίζεται διεθνώς, οφείλουμε να καλλιεργήσουμε μια νέα κουλτούρα αποταμίευσης και επένδυσης που θα παράγει μακροπρόθεσμη αξία για όλους τους πολίτες.»

Σύμφωνα με τη μελέτη, τα στοχευμένα κίνητρα για μακροχρόνιους αποταμιευτικούς λογαριασμούς αναμένεται να έχουν σημαντικά θετικές επιδράσεις, πολλαπλάσιες του βραχυπρόθεσμου δημοσιονομικού κόστους που προκαλούν. Συγκεκριμένα, κάθε 1 ευρώ δημοσιονομικού κόστους για την εφαρμογή των κινήτρων μπορεί να συμβάλει σε μέση ετήσια αύξηση του πραγματικού εθνικού εισοδήματος έως και 2 ευρώ σε βάθος πενταετίας. Παράλληλα, σε βάθος πενταετίας, με μέσο ετήσιο δημοσιονομικό κόστος περίπου 100 εκατ. ευρώ, οι καθαρές νέες επενδύσεις στην οικονομία εκτιμάται ότι μπορούν να υπερβούν τα 300 εκατ. ευρώ ετησίως.

Η μελέτη προτείνει τη δημιουργία δύο συμπληρωματικών αποταμιευτικών προγραμμάτων για τον ευρύ πληθυσμό, ακολουθώντας καλές διεθνείς πρακτικές. Ήδη, 11 από τις 27 χώρες της ΕΕ έχουν εφαρμόσει κάποια μορφή Αποταμιευτικού Επενδυτικού Λογαριασμού, ενώ αντίστοιχα εργαλεία είναι ευρέως διαδεδομένα στις περισσότερες ανεπτυγμένες οικονομίες, όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, ο Καναδάς και η Ιαπωνία. Αυτά τα προγράμματα επιβραβεύουν την εθελοντική μακροχρόνια αποταμίευση, κυρίως μέσω φορολογικών κινήτρων, προωθώντας τοποθετήσεις σε επιλέξιμα προϊόντα της οργανωμένης κεφαλαιαγοράς με χαμηλό ή μέτριο ρίσκο. Η πρόταση εντάσσεται στο πλαίσιο της προετοιμασίας και δράσης της Ελλάδας για την υπό διαμόρφωση Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων στην ΕΕ.

Η ελληνική οικονομία μετά την κρίση χαρακτηρίζεται από ένα συστηματικό «κενό» αποταμίευσης και χαμηλή συμμετοχή των ελληνικών νοικοκυριών στην οργανωμένη κεφαλαιαγορά. Στο πλαίσιο αυτό, η πρόταση επιδιώκει την επίτευξη πολλαπλών συμπληρωματικών στόχων: τονώνει την αδύναμη αποταμίευση των ελληνικών νοικοκυριών, ενισχύει την ανθεκτικότητα της μεσαίας τάξης, ενώ παράλληλα καλλιεργεί αποταμιευτική «κουλτούρα» και οικονομική παιδεία.

Συνολικά, σε μακροοικονομικό επίπεδο, συμβάλλει στην εξισορρόπηση του μακροχρόνιου «κενού» αποταμίευσης και επενδύσεων της ελληνικής οικονομίας. Σε μικροοικονομικό επίπεδο, παρέχει στα ελληνικά νοικοκυριά την ευκαιρία να συμμετέχουν στην οικονομική ανάκαμψη.

Η μελέτη του ΙΟΒΕ προτείνει:

• Ατομικός Αποταμιευτικός Επενδυτικός Λογαριασμός (ΑΠΕΛ): Προτείνεται ένας ατομικός λογαριασμός για μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε χαρτοφυλάκια κινητών αξιών που πληρούν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά. Η συμμετοχή των ιδιωτών είναι εθελοντική και θα συνδέεται με έκπτωση φόρου, η οποία θα αυξάνεται με το βαθμό συμμετοχής και τον χρόνο διακράτησης, έως και 5 έτη. Η στόχευση είναι τα νοικοκυριά με μεσαία εισοδηματικά κλιμάκια, ενώ θα υπάρχει πλαφόν στο κίνητρο για τον περιορισμό του δημοσιονομικού κόστους.
• Παιδικός Αποταμιευτικός Επενδυτικός Λογαριασμός (ΠΑΠΕΛ): Προτείνεται το άνοιγμα ενός Παιδικού Αποταμιευτικού Επενδυτικού Λογαριασμού (ΠΑΠΕΛ) με τη γέννηση κάθε παιδιού. Οι πόροι του λογαριασμού θα επενδύονται μακροπρόθεσμα σε επιλεγμένα χαρτοφυλάκια, παρόμοια με αυτά του ΑΠΕΛ. Οι γονείς θα μπορούν να εισφέρουν επιπλέον καταθέσεις κάθε χρόνο στον λογαριασμό του ανήλικου, λαμβάνοντας δημοσιονομική επιβράβευση με επιπλέον μεταβιβάσεις στον ίδιο λογαριασμό. Οι πόροι του λογαριασμού θα είναι διαθέσιμοι προς χρήση χωρίς καμία φορολογική επιβάρυνση μόνο κατά την ενηλικίωση του παιδιού. Η πρόταση αυτή έχει επίσης συνέργειες με πολιτικές για την αντιμετώπιση των δημογραφικών προκλήσεων.

Τρία κλειδιά για επιτυχή εφαρμογή των νέων εργαλείων

Η μελέτη υπογραμμίζει τρία βασικά χαρακτηριστικά, βασισμένα στη διεθνή εμπειρία, που είναι κρίσιμα για την επιτυχή εφαρμογή της πρότασης:

1. Απλότητα: Ο λογαριασμός πρέπει να είναι εύχρηστος για ένα μέσο νοικοκυριό (π.χ. σύνδεση με λογαριασμό μισθοδοσίας, άμεση online ενημέρωση) και να χαρακτηρίζεται από πλήρη διαφάνεια στις κινήσεις και τις αποδόσεις του. Επίσης, θα πρέπει να υπάρχει δυνατότητα φορητότητας, δηλαδή εύκολης και χωρίς κόστος μεταβίβασης μεταξύ εναλλακτικών παρόχων.
2. Ευελιξία: Θα πρέπει να υπάρχει ευελιξία στην επιλογή παρόχων και διαχειριστών από τον χρήστη, καθώς και στην επιλογή στοιχείων ενεργητικού από πιστοποιημένα προϊόντα και διαχειριστές.
3. Κατάλληλα κίνητρα: Τα κίνητρα πρέπει να είναι αποτελεσματικά παραμετροποιημένα και συμπληρωματικά με υφιστάμενα προγράμματα προαιρετικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης, όπως τα ΤΕΑ και η ιδιωτική ασφάλιση.

Εκτιμώμενες επιδράσεις στην οικονομία

Η μελέτη περιγράφει τον σχεδιασμό και εναλλακτικά σενάρια παραμετροποίησης κινήτρων για τους δύο προτεινόμενους λογαριασμούς. Επιπλέον, εκτιμά το άμεσο δημοσιονομικό κόστος και τις οικονομικές επιδράσεις σε βάθος 25ετίας. Σε ένα σενάριο 5ετούς εφαρμογής μιας ενδεικτικής δέσμης κινήτρων μέτριας έντασης, ταυτόχρονα για ΑΠΕΛ και ΠΑΠΕΛ, το άμεσο όφελος από τις καθαρές νέες επενδύσεις στην οικονομία εκτιμάται ότι θα είναι έως και υπερτριπλάσιο του άμεσου δημοσιονομικού κόστους. Η απασχόληση μπορεί να αυξηθεί κατά 2.000 θέσεις υψηλής παραγωγικότητας, κατά μέσο όρο την πρώτη δεκαετία. Σε σενάριο με υψηλότερο κίνητρο, το ετήσιο πραγματικό ΑΕΠ μπορεί να τονωθεί έως και 0,3 π.μ. και να παραμείνει υψηλότερο κατά 0,4 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2040. Κάθε 1 ευρώ δημοσιονομικού κόστους για την εφαρμογή των κινήτρων μπορεί να συμβάλει σε μέση ετήσια αύξηση του πραγματικού εθνικού εισοδήματος έως και 2 ευρώ σε βάθος 5ετίας. Ο συντελεστής απόδοσης από τη χρήση δημοσίων πόρων για τον ΠΑΠΕΛ αυξάνεται περαιτέρω σε βάθος χρόνου και μετά την πρώτη πενταετία. Πέρα από τη μακροχρόνια ανάπτυξη, τα έμμεσα οφέλη αφορούν το δημογραφικό, τη δημοσιονομική και εξωτερική ισορροπία, καθώς και την οικονομική παιδεία του πληθυσμού.