Νέο Κληρονομικό Δίκαιο σε Ισχύ: Όλες οι Καθοριστικές Αλλαγές σε Ακίνητα, Χρέη και Διαθήκες

Από σήμερα, 16 Σεπτεμβρίου 2026, τίθεται σε πλήρη εφαρμογή ο νέος νόμος 5303/2026 για το Κληρονομικό Δίκαιο, όπως επισημαίνει η ΠΟΜΙΔΑ.

Ο νέος νόμος αντικαθιστά εξ ολοκλήρου το Πέμπτο Βιβλίο του Αστικού Κώδικα, εισάγοντας ριζικές αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης των κληρονομιών στην Ελλάδα. Οι νέες διατάξεις αφορούν θανάτους που έχουν συμβεί από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και εφεξής, ενώ για παλαιότερους θανάτους παραμένει σε ισχύ το προηγούμενο νομοθετικό πλαίσιο.

Οι κυριότερες και πιο σημαντικές αλλαγές που φέρνει το ανανεωμένο κληρονομικό δίκαιο είναι οι ακόλουθες:

• Αυτόματος διαχωρισμός κληρονομικής και ατομικής περιουσίας: Στόχος είναι ο περιορισμός των μαζικών αποποιήσεων ακινήτων. Ο κληρονόμος πλέον ευθύνεται για τα χρέη του θανόντος μόνο μέχρι την αξία της κληρονομικής περιουσίας. Η προσωπική του περιουσία προστατεύεται από κρυφά χρέη προς τράπεζες ή το Δημόσιο.
• Μεταρρύθμιση της νόμιμης μοίρας: Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση, αποτρέποντας την κληρονομική πολυδιάσπαση της ακίνητης ιδιοκτησίας σε μικρά μερίδια και πολλούς συνιδιοκτήτες.
• Διατήρηση ιδιόγραφης διαθήκης με πρόσθετες εγγυήσεις: Η ισχύς της ιδιόγραφης διαθήκης διατηρείται, ενώ ενισχύονται οι διασφαλίσεις υπέρ των μελών της οικογένειας του διαθέτη.
• Προσαρμογή στις σύγχρονες οικογενειακές μορφές: Η κληρονομική διαδοχή προσαρμόζεται στις σύγχρονες μορφές οικογένειας, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία του επιζώντος συζύγου ή συντρόφου.
• Εισαγωγή κληρονομικών συμβάσεων: Εισάγεται ο νέος θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων μεταξύ του κληρονομηθησόμενου και των νόμιμων κληρονόμων του, που εξασφαλίζουν την αποφυγή μελλοντικών διενέξεων μεταξύ συγκληρονόμων. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα, επιτρέπεται σε εν ζωή πρόσωπο να υπογράψει συμβόλαιο με τους μελλοντικούς του κληρονόμους, οργανώνοντας έτσι τη διαδοχή, κάτι εξαιρετικά χρήσιμο για οικογενειακές επιχειρήσεις ή παιδιά από διαφορετικούς γάμους. Το νέο Δίκαιο αναγνωρίζει επίσης τις μετά θάνατον συμβάσεις μεταξύ των κληρονόμων, ως δικαίωμά τους να προβούν σε διανομή της κληρονομικής περιουσίας, η οποία θα επέχει θέση αποδοχής της κληρονομιάς. Αυτό επιτρέπει την καταβολή του οφειλόμενου φόρου από τον καθένα, χωρίς την πολυετή ταλαιπωρία στα συμβολαιογραφεία, τη Φορολογική Αρχή και το Κτηματολόγιο, με αλλεπάλληλες συμβολαιογραφικές πράξεις και την αφόρητη γραφειοκρατία που τις συνοδεύει.

Η ΠΟΜΙΔΑ χαιρετίζει την πρωτοβουλία της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Δικαιοσύνης να εκσυγχρονίσει αυτόν τον θεμελιώδη τομέα του Αστικού Δικαίου, μετά από οκτώ περίπου δεκαετίες.

Ωστόσο, η Ομοσπονδία τονίζει την ανάγκη να επισημανθεί ότι ο νέος και ιδιαίτερα χρήσιμος θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων για την ελληνική οικογένεια και κοινωνία, κινδυνεύει να παραμείνει «κενό γράμμα» εάν το αφορολόγητο όριο για τους κατιόντες δεν εξομοιωθεί άμεσα, όπως είναι αυτονόητο και απόλυτα αναγκαίο, με το αφορολόγητο όριο που ισχύει από πενταετίας για τις γονικές παροχές.