Η Εθνική Στρατηγική για το Νερό: Μια Νέα Εποχή για τη Διαχείριση των Υδάτινων Πόρων στην Ελλάδα

Το νερό αποκτά κεντρική θέση στον εθνικό σχεδιασμό της Ελλάδας. Η κυβέρνηση θέτει σε εφαρμογή μια ολοκληρωμένη, ολιστική πολιτική για την προστασία και τη βιώσιμη διαχείριση αυτού του ζωτικού δημόσιου αγαθού, που στηρίζει τη συνοχή της κοινωνίας, την οικονομική ανάπτυξη και την περιβαλλοντική ισορροπία. Σε μια περίοδο όπου η κλιματική κρίση προκαλεί αυξημένες πιέσεις, με φαινόμενα λειψυδρίας, παρατεταμένων ξηρασιών και ακραίων πλημμυρικών επεισοδίων, η Ελλάδα προχωρά σε μια στρατηγική αναθεώρηση της προσέγγισής της.

Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) παρουσίασε στις 23 Ιουνίου την «Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα» προς δημόσια διαβούλευση. Πρόκειται για ένα νέο, ολοκληρωμένο πλαίσιο που στοχεύει να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο η χώρα σχεδιάζει, προστατεύει και αξιοποιεί τους υδατικούς της πόρους. Είναι η πρώτη εθνικής εμβέλειας στρατηγική που καθορίζει με σαφήνεια τις προτεραιότητες της χώρας για το νερό, συνδέοντας την προστασία των υδατικών συστημάτων με την κλιματική προσαρμογή, την τεχνολογική αναβάθμιση, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την αποτελεσματικότερη λειτουργία των υπηρεσιών ύδατος.

Η νέα αυτή προσέγγιση βασίζεται στην παραδοχή ότι η επάρκεια και η ποιότητα του νερού είναι θεμελιώδεις προϋποθέσεις για τη δημόσια υγεία, την αγροτική παραγωγή, τον τουρισμό, την επιχειρηματικότητα και, γενικότερα, για τη βιώσιμη ανάπτυξη κάθε περιοχής. Επιδίωξη της κυβέρνησης είναι η διασφάλιση της υδατικής ασφάλειας της χώρας, μέσω ενός μοντέλου διαχείρισης που εστιάζει στην πρόληψη, την επιστημονική τεκμηρίωση και τη μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα.

Όπως τονίζεται, η νέα Στρατηγική έρχεται να αντιμετωπίσει χρόνιες αδυναμίες, όπως ο διοικητικός κατακερματισμός, η αποσπασματικότητα των παρεμβάσεων και η ανάγκη για καλύτερο συντονισμό μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων.

Οι Τρεις Πυλώνες της Στρατηγικής

Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα δομείται σε τρεις βασικούς πυλώνες:

• Πυλώνας 1: Νερό ως Εγγύηση Ζωής, Υγείας και Ευημερίας: Η Πολιτεία δεσμεύεται να διασφαλίζει την πρόσβαση όλων των πολιτών σε επαρκές και ποιοτικό νερό, προστατεύοντας παράλληλα τα υδάτινα οικοσυστήματα και τη φυσική ισορροπία κάθε περιοχής.
• Πυλώνας 2: Κλιματική Θωράκιση της Χώρας: Η νέα στρατηγική μετατοπίζει την έμφαση από την αντιμετώπιση των κρίσεων στην πρόληψη και την προετοιμασία, με στόχο την ανάπτυξη μηχανισμών έγκαιρης αντίδρασης της Ελλάδας σε φαινόμενα λειψυδρίας και ακραίων πλημμυρών.
• Πυλώνας 3: Σύγχρονη Διακυβέρνηση του Νερού: Η ψηφιοποίηση, η αξιοποίηση δεδομένων, η διαφάνεια και η ενίσχυση των θεσμών αποτελούν θεμελιώδη εργαλεία για μια νέα εποχή στη διαχείριση των υδάτινων πόρων.

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται από το ΥΠΕΝ στη δημιουργία ισχυρότερων και αποτελεσματικότερων παρόχων υπηρεσιών ύδατος, ώστε οι υποδομές να ανταποκρίνονται στις αυξημένες ανάγκες των πολιτών και στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής.

Από τον Σχεδιασμό στην Πράξη: Επενδύσεις και Έργα

Η πολιτική του ΥΠΕΝ συνοδεύεται από συγκεκριμένες επενδύσεις και έργα υποδομής. Την επόμενη ημέρα της παρουσίασης της Εθνικής Στρατηγικής, στις 24 Ιουνίου, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, ξεκίνησε τη διαδικασία υπογραφών για την ένταξη νησιωτικών και ηπειρωτικών δήμων στο πρόγραμμα «Παρεμβάσεις παροχής πόσιμου νερού και διαχείρισης υδάτων» του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης του ΥΠΕΝ. Ήδη, έχουν υπογραφεί αποφάσεις για 25 δήμους, που αφορούν 33 έργα συνολικού προϋπολογισμού άνω των 41 εκατομμυρίων ευρώ. Επερχόμενες αποφάσεις θα καλύψουν περαιτέρω δήμους, αναμένεται να καλύψουν περίπου το 10% του συνόλου των δήμων της χώρας.

Μέσω αυτών των έργων, υδροδοτούνται περιοχές που παλαιότερα δεν είχαν σύνδεση με το δίκτυο ή χρησιμοποιούσαν άτυπα ιδιωτικά δίκτυα. Αντιμετωπίζεται το σημαντικό πρόβλημα των απωλειών από παλαιωμένα δίκτυα αμιάντου, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις φτάνουν το 60-70%. Επίσης, γίνονται νέες γεωτρήσεις, επεκτείνονται τα δίκτυα, κατασκευάζονται μονάδες αφαλάτωσης και νέες δεξαμενές ύδρευσης.

Από την Πολυδιάσπαση στην Αποτελεσματικότητα: Μια Μεταρρύθμιση Διαχείρισης

Παράλληλα, το ΥΠΕΝ πρωτοστατεί σε μια καινοτόμο μεταρρύθμιση με στόχο τη δημιουργία ενός βιώσιμου, ολιστικού μοντέλου διαχείρισης των υδάτινων πόρων. Προσεχώς, αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή νέο νομοσχέδιο για τη διαχείριση των υδάτων, με κύριο άξονα τη συνένωση 60 παρόχων υπηρεσιών ύδατος με την ΕΥΔΑΠ και την ΕΥΑΘ. Στόχος είναι η καλύτερη προστασία των υδάτινων πόρων, η ολιστική τους διαχείριση, η αναβάθμιση των δικτύων και η διασφάλιση υψηλής ποιότητας και οικονομικά προσιτού νερού για όλους.

Εντυπωσιακά Στοιχεία Πολυδιάσπασης

Στην Ελλάδα, υπάρχουν περισσότεροι από 735 φορείς με αρμοδιότητες στη διαχείριση υδάτων. Συγκριτικά, σε άλλες χώρες, όπως η Ιρλανδία και η Πολωνία, λειτουργεί ένας εθνικός φορέας, ενώ στην Τσεχία υπάρχουν πέντε αρχές. Η έκταση αυτής της πολυδιάσπασης είναι εμφανής και στην Αττική. Από τους 62 δήμους, οι 36 υδρεύονται από την ΕΥΔΑΠ, 16 δήμοι έχουν 40 δημοτικές ενότητες με διαφορετικά καθεστώτα ύδρευσης η καθεμία, σε 4 δήμους το νερό παρέχεται από την ΕΥΔΑΠ αλλά τα δίκτυα ανήκουν στους δήμους, ενώ σε 3 δήμους εφαρμόζεται μεικτό σύστημα.

Το ΥΠΕΝ τονίζει ότι αυτή η πολυδιάσπαση δημιουργεί αλληλοεπικαλύψεις αρμοδιοτήτων, δυσχεραίνει τον ενιαίο σχεδιασμό, αυξάνει το λειτουργικό κόστος και επιβραδύνει την υλοποίηση κρίσιμων έργων υποδομής. Σε ορισμένα δίκτυα, οι απώλειες νερού εκτιμάται ότι φτάνουν έως και το 70%, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη εκσυγχρονισμού και καλύτερης διαχείρισης αυτού του πολύτιμου φυσικού πόρου.

Ο κεντρικός στόχος της μεταρρύθμισης, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, είναι η υιοθέτηση ενός ολιστικού σχεδιασμού, ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση όλων σε προσιτό, ποιοτικό νερό και η επάρκεια ποιοτικού νερού για τις επόμενες γενιές. Η αντιμετώπιση των διαρροών, η αναβάθμιση των δικτύων, η ενίσχυση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων (ζήτημα δημόσιας υγείας) και η προστασία του περιβάλλοντος αποτελούν βασικούς άξονες.

Σημαντικό στοιχείο του σχεδίου είναι η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας της ΕΥΔΑΠ και της ΕΥΑΘ, σε συνδυασμό με την τοπική γνώση των φορέων. Η συνένωση αυτή επιδιώκει να συνδυάσει την εμπειρία μεγάλων οργανισμών με την τοπική γνώση, δημιουργώντας ένα ευέλικτο και αποτελεσματικό μοντέλο διοίκησης. Επιπλέον, η μεταρρύθμιση στοχεύει στην αντιμετώπιση διαχρονικών προβλημάτων στελέχωσης, καθώς η υποστελέχωση πολλών δημοτικών επιχειρήσεων περιορίζει την υλοποίηση σύνθετων τεχνικών έργων. Μέσω μεγαλύτερων οργανωτικών σχημάτων, δημιουργούνται προϋποθέσεις για οικονομίες κλίμακας, ευελιξία προσλήψεων και αποτελεσματικότερη λειτουργία.

Προσέλκυση Χρηματοδότησης και Κοινωνική Δικαιοσύνη

Η νέα δομή αναμένεται να ενισχύσει την προσέλκυση χρηματοδοτήσεων και την υλοποίηση επενδύσεων σε δίκτυα ύδρευσης, άρδευσης και αποχέτευσης. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη διατήρηση κοινωνικά δίκαιων τιμολογίων και στην προστασία ευάλωτων καταναλωτών μέσω ειδικών κοινωνικών πολιτικών.

Το υπουργείο επισημαίνει ότι η μεταρρύθμιση δεν είναι απλώς μια διοικητική αναδιάρθρωση, αλλά μια συνολική προσπάθεια μετάβασης από την πολυδιάσπαση στην αποτελεσματικότητα. Με κοινό σχεδιασμό, ενιαία στρατηγική και καλύτερη αξιοποίηση των πόρων, στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το νερό θα παραμείνει ένα ποιοτικό, ασφαλές και οικονομικά προσιτό δημόσιο αγαθό για όλους. Η ορθολογική διαχείριση των υδάτινων πόρων, όπως υπογραμμίζεται, είναι προϋπόθεση για την προστασία του περιβάλλοντος και τη βιώσιμη ανάπτυξη, με απώτερο σκοπό την κληροδότηση στις επόμενες γενιές ενός συστήματος διαχείρισης αντάξιου της αξίας του πολυτιμότερου φυσικού πόρου της χώρας.