Λαγοκέφαλος: Πώς το ΥΠΑΑΤ Σχεδιάζει την Αντιμετώπιση του Εισβολικού Ψαριού – Αναλυτικά η Δράση σε 22 Ερωτήσεις & Απαντήσεις

Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (ΥΠΑΑΤ) βρίσκεται στο τελικό στάδιο προετοιμασίας για την πρακτική εφαρμογή του πιλοτικού προγράμματος που στοχεύει στη διαχείριση του προβλήματος του λαγοκέφαλου. Οι Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου καλούνται τώρα να εξειδικεύσουν τις διαδικασίες για τη συμμετοχή των αλιέων, τον καθορισμό των σημείων παράδοσης, τον τρόπο πιστοποίησης των ποσοτήτων και την καταβολή της αμοιβής. Μέσα από 22 ερωτήσεις και απαντήσεις, παρουσιάζονται αναλυτικά οι βασικές παράμετροι αυτής της πρωτοβουλίας και όλες οι απαραίτητες πληροφορίες για τους επαγγελματίες αλιείς πριν την έναρξη της πιλοτικής εφαρμογής.

Ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, δήλωσε στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων: «Με το πιλοτικό πρόγραμμα για τον λαγοκέφαλο, μεταβαίνουμε από τη διαπίστωση του προβλήματος στην οργανωμένη διαχείρισή του. Ο λαγοκέφαλος, ως χωροκατακτητικό ξενικό είδος, απειλεί σοβαρά τη θαλάσσια βιοποικιλότητα, προκαλεί ζημιές στην αλιευτική δραστηριότητα και, λόγω της τοξικότητάς του, απαιτεί απόλυτα ασφαλείς χειρισμούς».

Απευθυνόμενος στους επαγγελματίες αλιείς, ο κ. Πρωτοψάλτης διευκρίνισε: «Η προβλεπόμενη ‘καθαρή’ αμοιβή των 5,33 ευρώ ανά κιλό αφορά τις ποσότητες λαγοκέφαλου που θα αλιεύονται, θα παραδίδονται, θα καταγράφονται και θα πιστοποιούνται σύμφωνα με την εγκεκριμένη διαδικασία. Τα κόστη συντονισμού, μεταφοράς, προσωρινής αποθήκευσης, συντήρησης, διαχείρισης και καταστροφής δεν επιβαρύνουν τον αλιέα. Αυτά προβλέπονται διακριτά στο πρόγραμμα και οργανώνονται από τους δικαιούχους, δηλαδή τις Περιφέρειες».

Πρόσθεσε επίσης: «Η δράση, που σχεδιαζόταν από το περασμένο φθινόπωρο, ξεκινά πιλοτικά από την Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο, περιοχές όπου το πρόβλημα εμφανίζεται εντονότερα. Ο στόχος μας είναι να στηρίξουμε εμπράκτως τους αλιείς, να προστατεύσουμε τα θαλάσσια οικοσυστήματα και να δημιουργήσουμε ένα επιστημονικά τεκμηριωμένο μοντέλο διαχείρισης, το οποίο θα μπορεί να αξιολογηθεί και να αξιοποιηθεί για τα επόμενα βήματα».

Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι ο λαγοκέφαλος αποτελεί ένα χωροκατακτητικό ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες, προκαλώντας σοβαρές επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, στα αλιευτικά εργαλεία και στο εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων. Ακολουθούν 22 ερωτήσεις και απαντήσεις για το πιλοτικό πρόγραμμα του ΥΠΑΑΤ για τη διαχείριση του λαγοκέφαλου:

1. Γιατί υλοποιείται πρόγραμμα για τον λαγοκέφαλο;
Ο λαγοκέφαλος είναι ένα χωροκατακτητικό ξενικό είδος που έχει εξαπλωθεί στις ελληνικές θάλασσες. Η παρουσία του δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, στα ενδημικά είδη, στα αλιευτικά εργαλεία και, κατά συνέπεια, στο εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων. Επιπλέον, λόγω της τοξικότητάς του, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως ένα συνηθισμένο αλίευμα. Η διαχείρισή του απαιτεί εξειδικευμένους χειρισμούς, ασφαλή αποθήκευση, ελεγχόμενη μεταφορά και τελική διαχείριση με υγειονομικά αποδεκτό τρόπο.

2. Τι ακριβώς προβλέπει η πράξη;
Η πράξη προβλέπει τη στοχευμένη αλίευση λαγοκέφαλου από επαγγελματίες αλιείς, τη συγκέντρωση των αλιευμένων ποσοτήτων σε συγκεκριμένα σημεία, την καταγραφή και ζύγισή τους, την προσωρινή ασφαλή αποθήκευση, τη μεταφορά τους και την τελική τους διαχείριση ή καταστροφή. Παράλληλα, θα γίνεται επιστημονική παρακολούθηση, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της δράσης ως προς τη διαχείριση του πληθυσμού του λαγοκέφαλου και την προστασία της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.

3. Σε ποιες περιοχές θα εφαρμοστεί;
Η πρώτη φάση θα εφαρμοστεί πιλοτικά στις Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου. Οι δύο αυτές Περιφέρειες επιλέχθηκαν επειδή στις περιοχές αυτές καταγράφεται η σημαντικότερη συγκέντρωση πληθυσμού λαγοκέφαλου στον ελλαδικό χώρο.

4. Ποιοι είναι οι δικαιούχοι του προγράμματος;
Δικαιούχοι είναι η Περιφέρεια Κρήτης και η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, οι οποίες θα υποβάλουν κοινή πρόταση. Οι Περιφέρειες θα αναλάβουν την ευθύνη για τον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την υλοποίηση των ενεργειών, καθώς και για τον καθορισμό των σημείων παράδοσης, της διαδικασίας καταγραφής, των ελέγχων και της διαχείρισης των αλιευμένων ποσοτήτων, καθώς και των πληρωμών που θα καταβληθούν στους αλιείς.

5. Ποιος είναι ο ρόλος των επαγγελματιών αλιέων;
Οι επαγγελματίες αλιείς θα συμμετέχουν στη στοχευμένη αλίευση του λαγοκέφαλου. Θα αλιεύουν, θα εκφορτώνουν και θα παραδίδουν τις ποσότητες στα σημεία που θα υποδειχθούν από τις Περιφέρειες, σύμφωνα με τους όρους του εγκεκριμένου σχεδιασμού. Οι ποσότητες ανά αλιέα θα καταγράφονται, θα ζυγίζονται και θα πιστοποιούνται κατά την παράδοση. Με βάση αυτή την καταγραφή θα υπολογίζεται και η αμοιβή τους.

6. Πού θα παραδίδονται οι λαγοκέφαλοι;
Οι λαγοκέφαλοι δεν θα παραδίδονται σε οποιοδήποτε σημείο. Η παράδοση θα γίνεται αποκλειστικά σε συγκεκριμένα σημεία εκφόρτωσης και συγκέντρωσης που θα οριστούν από τις Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου. Σε αυτά τα σημεία θα πρέπει να υπάρχει οργανωμένη διαδικασία για την παραλαβή, την καταγραφή, τη ζύγιση, την πιστοποίηση και την προσωρινή αποθήκευση των ποσοτήτων μέχρι τη μεταφορά τους προς τελική διαχείριση ή καταστροφή.

7. Θα υπάρχουν ψυγεία ή χώροι προσωρινής αποθήκευσης;
Στο πλαίσιο της πρότασης των Περιφερειών, θα πρέπει να προβλεφθούν οι απαραίτητες υποδομές για την ασφαλή συγκέντρωση και προσωρινή αποθήκευση των αλιευμένων λαγοκέφαλων. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ψυκτικούς χώρους ή άλλες κατάλληλες υποδομές, ανάλογα με τον εγκεκριμένο σχεδιασμό και τις απαιτήσεις για υγειονομικά ασφαλή διαχείριση. Είναι κρίσιμο οι ποσότητες να μην αφήνονται ανεξέλεγκτα ούτε να διακινούνται χωρίς καταγραφή. Θα ακολουθείται οργανωμένη διαδικασία, όπως θα καθοριστεί από τις Περιφέρειες, κατόπιν έγκρισης από το υπουργείο.

8. Πόσο θα πληρώνονται οι αλιείς;
Οι επαγγελματίες αλιείς θα λαμβάνουν αμοιβή 5,33 ευρώ για κάθε κιλό λαγοκέφαλου που θα παραδίδεται, θα καταγράφεται και θα πιστοποιείται σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία. Η αμοιβή αφορά τις ποσότητες που θα έχουν πραγματικά αλιευθεί και παραδοθεί στα εγκεκριμένα σημεία, βάσει των όρων συμμετοχής στη δράση.

9. Τα 5,33 ευρώ ανά κιλό είναι καθαρό ποσό για τον αλιέα;
Ναι. Η αμοιβή των 5,33 ευρώ ανά κιλό αφορά τον επαγγελματία αλιέα για τις ποσότητες λαγοκέφαλου που θα αλιεύονται, θα παραδίδονται, θα ζυγίζονται και θα πιστοποιούνται σύμφωνα με την εγκεκριμένη διαδικασία. Το ποσό αυτό δεν προορίζεται για να καλύψει ο αλιέας τα λειτουργικά κόστη της δράσης. Δηλαδή, ο αλιέας δεν καλείται να καλύψει από την αμοιβή του τα κόστη μεταφοράς, προσωρινής αποθήκευσης, ψύξης (όπου απαιτείται), συντήρησης, διαχείρισης, καύσης ή άλλης νόμιμης διαδικασίας καταστροφής.

10. Ποιος καλύπτει τα κόστη μεταφοράς, αποθήκευσης και καταστροφής;
Τα έξοδα συντονισμού, μεταφοράς, συντήρησης, διαχείρισης και καταστροφής προβλέπονται ως επιλέξιμες δαπάνες της πράξης και θα οργανώνονται από τους δικαιούχους, δηλαδή τις Περιφέρειες, μέσω του εγκεκριμένου σχεδιασμού. Με απλά λόγια: ο αλιέας αμείβεται για την ποσότητα λαγοκέφαλου που παραδίδει και πιστοποιείται. Η οργάνωση της αλυσίδας από την παραλαβή μέχρι την τελική διαχείριση δεν αποτελεί ευθύνη του αλιέα.

11. Ποιες άλλες δαπάνες χρηματοδοτούνται από το πρόγραμμα;
Το πρόγραμμα δεν καλύπτει μόνο την αμοιβή των επαγγελματιών αλιέων. Προβλέπει και τη χρηματοδότηση όλων των απαραίτητων δαπανών για την οργάνωση και υλοποίηση της δράσης. Στις επιλέξιμες δαπάνες περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, οι αμοιβές της Ομάδας Έργου και της επιστημονικής παρακολούθησης, οι υπηρεσίες εξωτερικών παρόχων προς τις Περιφέρειες, τα κόστη διαχείρισης των αλιευμένων λαγοκέφαλων, η μεταφορά, η συντήρηση, η καύση ή άλλη νόμιμη διαδικασία καταστροφής, ο απαραίτητος εξοπλισμός, τα αναλώσιμα, οι μετακινήσεις και οι ενέργειες δημοσιότητας. Επομένως, η αμοιβή των 5,33 ευρώ ανά κιλό δεν ‘ροκανίζεται’ από άλλα κόστη. Τα υπόλοιπα έξοδα προβλέπονται ξεχωριστά στην πράξη και καλύπτονται ως επιλέξιμες δαπάνες.

12. Πώς θα γίνεται η διαδικασία μετά την παράδοση;
Μετά την παράδοση στα σημεία που θα υποδειχθούν από τις Περιφέρειες, οι ποσότητες λαγοκέφαλου θα καταγράφονται, θα ζυγίζονται και θα πιστοποιούνται. Στη συνέχεια, θα αποθηκεύονται προσωρινά με ασφαλή και υγειονομικά αποδεκτό τρόπο, μέχρι να μεταφερθούν στις κατάλληλες εγκαταστάσεις για τελική διαχείριση ή καταστροφή. Η διαδικασία θα περιγράφεται αναλυτικά στην πρόταση των Περιφερειών και θα περιλαμβάνει τα απαραίτητα πρωτόκολλα, αποδεικτικά και διαδικασίες ελέγχου.

13. Τι θα γίνεται τελικά με τους λαγοκέφαλους;
Οι αλιευμένοι λαγοκέφαλοι δεν θα οδηγούνται στην κατανάλωση ούτε στην αγορά. Θα διαχειρίζονται ως υλικό που απαιτεί ειδικούς χειρισμούς λόγω τοξικότητας. Η τελική διαχείριση θα γίνεται με νόμιμο και υγειονομικά αποδεκτό τρόπο, όπως θα προβλέπεται στον εγκεκριμένο σχεδιασμό της πράξης. Η βασική διαδικασία αφορά τη μεταφορά προς κατάλληλες εγκαταστάσεις διάθεσης και καταστροφής, με καύση ή άλλη νόμιμη υγειονομικά αποδεκτή μέθοδο, εφόσον αυτή προβλέπεται και εγκρίνεται από τις αρμόδιες αρχές. Σε ειδικές περιπτώσεις, εάν προβλέπεται από τον εγκεκριμένο σχεδιασμό, μπορεί να εφαρμοστεί και υγειονομική ταφή.

14. Ποιος θα κάνει τους ελέγχους;
Οι Περιφέρειες, ως δικαιούχοι της πράξης, θα καθορίσουν τα σημεία παράδοσης, τη διαδικασία καταγραφής, τη ζύγιση, την πιστοποίηση και τους ελέγχους. Οι ίδιες θα υποδείξουν πού και με ποιον τρόπο θα γίνεται η παράδοση και ποιοι θα έχουν την ευθύνη για την παραλαβή και την πιστοποίηση των ποσοτήτων. Παράλληλα, προβλέπεται επιστημονική παρακολούθηση από αρμόδιο επιστημονικό φορέα, ώστε να αξιολογηθούν τα αποτελέσματα της δράσης.

15. Πώς θα αποδεικνύεται πόσα κιλά παρέδωσε κάθε αλιέας;
Οι ποσότητες θα καταγράφονται ανά αλιέα στα σημεία παράδοσης. Η πληρωμή θα βασίζεται στις ποσότητες που θα έχουν παραδοθεί, ζυγιστεί, καταγραφεί και πιστοποιηθεί σύμφωνα με τη διαδικασία που θα εφαρμόσει η Περιφέρεια. Χωρίς καταγραφή και πιστοποίηση της ποσότητας, δεν μπορεί να υπάρξει υπολογισμός της αμοιβής.

16. Μπορεί ένας αλιέας να παραδίδει λαγοκέφαλους όπου θέλει;
Όχι. Η παράδοση θα γίνεται μόνο στα σημεία που θα ορίσουν οι Περιφέρειες. Η συμμετοχή στη δράση θα ακολουθεί συγκεκριμένους όρους, ώστε να διασφαλίζεται ο έλεγχος, η ασφάλεια, η καταγραφή και η δυνατότητα πληρωμής. Η δράση δεν είναι μια ανεξέλεγκτη διαδικασία παράδοσης λαγοκέφαλων, αλλά ένα οργανωμένο πιλοτικό πρόγραμμα με συγκεκριμένο σχεδιασμό.

17. Τι ισχύει για τους ερασιτέχνες αλιείς;
Η συγκεκριμένη δράση αφορά επαγγελματίες αλιείς που θα συμμετέχουν οργανωμένα στο πιλοτικό πρόγραμμα. Δεν προβλέπεται γενική αποζημιούμενη διαδικασία για ερασιτέχνες αλιείς. Σε κάθε περίπτωση, ο λαγοκέφαλος δεν πρέπει να καταναλώνεται.

18. Τι γίνεται με λαγοκέφαλους που αλιεύονται σε άλλες περιοχές;
Η παρούσα πιλοτική δράση εστιάζει στην Κρήτη και το Νότιο Αιγαίο. Για άλλες περιοχές, στο πλαίσιο αυτής της πρόσκλησης, δεν υπάρχει γενική διαδικασία αποζημιούμενης παράδοσης. Εφόσον, ωστόσο, αξιολογηθεί θετικά η δράση, είναι δυνατή η επέκταση του προγράμματος και σε άλλες Περιφέρειες. Οι λαγοκέφαλοι που αλιεύονται τυχαία δεν πρέπει να καταναλώνονται ούτε να διατίθενται στην αγορά. Για τον χειρισμό τους, πρέπει να ακολουθούνται οι οδηγίες των αρμόδιων αρχών.

19. Γιατί δεν μπορεί να αξιοποιηθεί αλλιώς ο λαγοκέφαλος;
Η διαχείριση του συγκεκριμένου είδους είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η σάρκα και τα εσωτερικά του όργανα είναι τοξικά, λόγω της παρουσίας τετραδοτοξίνης. Αυτό απαιτεί εξειδικευμένους χειρισμούς στη συντήρηση, στη μεταφορά και στη διαχείριση, ενώ περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες περαιτέρω επεξεργασίας ή διάθεσης. Στο πλαίσιο μελετών που έχουν υλοποιηθεί και είναι διαθέσιμες, έχουν αναζητηθεί και προταθεί τρόποι αξιοποίησης, οι οποίοι, μέχρι σήμερα, δεν έχουν προσελκύσει επενδυτικό ενδιαφέρον. Για τον λόγο αυτό, η δράση δεν αφορά εμπορική αξιοποίηση του είδους, αλλά στοχευμένη αλίευση, ασφαλή συγκέντρωση, καταγραφή και τελική διαχείριση.

20. Μήπως η δράση έπρεπε να είχε ξεκινήσει νωρίτερα;
Τα προηγούμενα χρόνια έχουν χρηματοδοτηθεί επιστημονικές μελέτες και ερευνητικές προσεγγίσεις για τον λαγοκέφαλο. Μέσω αυτών, εξετάστηκαν αλιευτικά εργαλεία, οι οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις της παρουσίας του είδους, καθώς και δεδομένα για την αφθονία και την εποχική διακύμανση του πληθυσμού του. Η σημερινή πιλοτική δράση αξιοποιεί αυτή τη γνώση και προχωρά στο επόμενο στάδιο: την οργανωμένη εφαρμογή, με συμμετοχή επαγγελματιών αλιέων, επιχειρησιακό σχεδιασμό από τις Περιφέρειες και επιστημονική παρακολούθηση.

21. Πότε θα ξεκινήσει η εφαρμογή του;
Η πρόσκληση έχει αναρτηθεί και η προθεσμία για την υποβολή κοινής πρότασης από τις Περιφέρειες Κρήτης και Νοτίου Αιγαίου λήγει στις 30 Σεπτεμβρίου 2026, αν και αναμένεται η υποβολή της αρκετά νωρίτερα. Η πρακτική εφαρμογή για τους αλιείς θα ξεκινήσει αφού υποβληθεί, αξιολογηθεί και ενταχθεί η πράξη, και αφού οριστικοποιηθούν τα σημεία παράδοσης, οι υποδομές, οι διαδικασίες, οι έλεγχοι και ο τρόπος πληρωμής.

22. Ποιος είναι ο τελικός στόχος του προγράμματος;
Ο στόχος είναι τριπλός: να περιοριστεί η πίεση που ασκεί ο λαγοκέφαλος στα θαλάσσια οικοσυστήματα, να στηριχθούν οι επαγγελματίες αλιείς που πλήττονται από την εξάπλωσή του και να δημιουργηθεί ένα οργανωμένο, επιστημονικά αξιολογημένο μοντέλο διαχείρισης για ένα σοβαρό πρόβλημα των ελληνικών θαλασσών. Η πιλοτική εφαρμογή σε Κρήτη και Νότιο Αιγαίο θα παρέχει τα απαραίτητα δεδομένα, ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της δράσης και να σχεδιαστούν τα επόμενα βήματα.