Γιατί τα κρίσιμα ορυκτά είναι το «πετρέλαιο» του 21ου αιώνα

φωτ. China Network/Reuters
Ως το «πετρέλαιο του 21ου αιώνα» περιγράφει τα κρίσιμα ορυκτά, όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο έκθεση του ερευνητικού κέντρου των Ηνωμένων Εθνών (UNU-INWEH) για το νερό. Κι αυτό επειδή διαπιστώθηκε ότι η αυξανόμενη ζήτηση για τα κρίσιμα ορυκτά που χρησιμοποιούνται σε μπαταρίες και μικροτσίπ εξαντλεί τα αποθέματα νερού, υποβαθμίζει τη γεωργία και εκθέτει τις κοινότητες σε τοξικά βαρέα μέταλλα. Ο αγώνας για την απόκτηση των πολύτιμων μετάλλων επιδεινώνει τη φτώχεια και προκαλεί κρίσεις δημόσιας υγείας σε ορισμένες από τις πιο ευάλωτες περιοχές του κόσμου, όπως επισημαίνεται.
Τα στοιχεία κατέδειξαν ότι το 2024 χρησιμοποιήθηκαν περίπου 456 δισεκατομμύρια λίτρα νερού για την εξόρυξη 240.000 τόνων λιθίου, ενώ ελάχιστα από τα οικονομικά οφέλη ή τις τεχνολογικές εξελίξεις που προκύπτουν από τη μετάβαση στην πράσινη ενέργεια ή την έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης φτάνουν στις πληγείσες κοινότητες. 
«Τα κρίσιμα ορυκτά γίνονται γρήγορα το πετρέλαιο του 21ου αιώνα», δήλωσε ο Kaveh Madani, διευθυντής του UNU-INWEH και νικητής του βραβείου νερού της Στοκχόλμης για το 2026. «Αυτό που πουλάμε ως λύση για τη βιωσιμότητα βλάπτει ενεργά ανθρώπους σε κάποιο άλλο μέρος του κόσμου. Πώς μπορούμε λοιπόν να αποκαλούμε τη μετάβαση πράσινη ή καθαρή;», υπογράμμισε.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (ΔΟΕ), η ζήτηση για βασικά ενεργειακά ορυκτά παρουσίασε ισχυρή αύξηση τα τελευταία χρόνια, με τη ζήτηση για λίθιο να αυξάνεται κατά σχεδόν 30% το 2024. Η παραγωγή σπάνιων γαιών σχεδόν τριπλασιάστηκε μεταξύ 2010 και 2023, καθώς η ζήτηση για ηλεκτρικά οχήματα (EV) και ισχυρούς υπολογιστικούς μικροεπεξεργαστές έχει εκτοξευθεί στα ύψη.
Πράσινη μετάβαση για τις πλουσιότερες χώρες
Η έκθεση διαπίστωσε ότι, ενώ τα ηλεκτρικά οχήματα μπορεί να μειώνουν τις εκπομπές των καταναλωτών στη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη, το περιβαλλοντικό και υγειονομικό κόστος βαρύνει κοινότητες που βρίσκονται μακριά, στις περιοχές εξόρυξης της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής.
Περίπου 700 εκατομμύρια τόνοι αποβλήτων, αρκετοί για να γεμίσουν 59 εκατομμύρια απορριμματοφόρα, δημιουργήθηκαν από την παγκόσμια παραγωγή σπάνιων γαιών το 2024. Η Αφρική – όπου βρίσκεται περίπου το 30% των παγκόσμιων αποθεμάτων κρίσιμων ορυκτών – πλήττεται σοβαρά από τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς κοβαλτίου στον κόσμο, η εξόρυξη έχει προκαλέσει εκτεταμένη ρύπανση των ποταμών που χρησιμοποιούνται για πόσιμο νερό, αλιεία και άρδευση στη νοτιοανατολική ζώνη εξόρυξης της επαρχίας Λουαλάμπα.
Σύμφωνα με την έκθεση, περίπου το 64% του πληθυσμού της χώρας δεν είχε βασική πρόσβαση σε νερό το 2024, ενώ το 72% των ατόμων που ζούσαν κοντά σε ορυχεία ανέφεραν δερματικές παθήσεις και το 56% των γυναικών και των κοριτσιών ανέφεραν γυναικολογικά προβλήματα.
Η εξόρυξη λιθίου απαιτεί συχνά την άντληση μεγάλων ποσοτήτων νερού από υπόγειες αλυκές και την εξάτμισή τους, ενώ η χημική επεξεργασία άλλων κρίσιμων ορυκτών μπορεί να μολύνει ποτάμια και υπόγεια υδάτινα αποθέματα.
Το «τρίγωνο του λιθίου» της Λατινικής Αμερικής – οι αλυκές μεγάλου υψομέτρου που εκτείνονται σε Αργεντινή, Βολιβία και Χιλή – διαθέτει μερικά από τα μεγαλύτερα αποθέματα του μετάλλου στον κόσμο. Αποτελούν επίσης μερικά από τα πιο άνυδρα οικοσυστήματα του πλανήτη.
Στην περιοχή Ουγιούνι της Βολιβίας, ορισμένες κοινότητες δεν μπορούν πλέον να καλλιεργούν με ασφάλεια κινόα, ενώ στις αλυκές Ατακάμα της Χιλής – όπου η εξόρυξη λιθίου και άλλων ορυκτών αντιπροσωπεύει έως και το 65% της περιφερειακής κατανάλωσης νερού – οι λιμνοθάλασσες στερεύουν.
Οι ερευνητές του ΟΗΕ προειδοποιούν ότι η ζημιά αναμένεται να επιδεινωθεί, καθώς η παραγωγή λιθίου πρέπει να αυξηθεί εννέα φορές έως το 2040 – η ΔΟΕ εκτιμά οκτώ φορές – ενώ η εξόρυξη κοβαλτίου και νικελίου πρέπει να διπλασιαστεί για να επιτευχθούν οι κλιματικοί στόχοι.
Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, απαιτούνται νομικά δεσμευτικά παγκόσμια πρότυπα για την προμήθεια ορυκτών, αυστηρότεροι έλεγχοι των τοξικών αποβλήτων και της ρύπανσης των υδάτων, καθώς και ανεξάρτητη παρακολούθηση της χρήσης του νερού και της μόλυνσης από βαρέα μέταλλα, προκειμένου να ρυθμιστούν οι βιομηχανίες.
Χωρίς μια ριζική αναμόρφωση, η πράσινη μετάβαση κινδυνεύει να επαναλάβει τα πρότυπα της εξόρυξης ορυκτών καυσίμων – εμπλουτίζοντας τις πλουσιότερες χώρες, ενώ αφήνει τις φτωχότερες κοινότητες να επωμιστούν το κόστος. «Πιστεύαμε ότι οι Βιομηχανικές Επαναστάσεις ήταν πρόοδος και τώρα κατανοούμε τη ζημιά που προκάλεσαν, οπότε ξεκινάμε μια άλλη επανάσταση για να το διορθώσουμε. Αλλά για άλλη μια φορά, το βάρος πέφτει στους φτωχότερους. Απλώς το μεταφέρουμε από τη Μέση Ανατολή στην Αφρική και τη Λατινική Αμερική», δηλώνουν οι ερευνητές.
Στο πλαίσιο αυτό, τοπικές κοινότητες και κυβερνήσεις αντιδρούν, όπως για παράδειγμα η Ινδονησία που έχει απαγορεύσει τις εξαγωγές πρώτων υλών, συμπεριλαμβανομένου του μεταλλεύματος νικελίου.
moneyreview.gr με πληροφορίες από Guardian
Διαβάστε επίσης:
Συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ για τα κρίσιμα ορυκτά με το βλέμμα στην Κίνα
AI, ενέργεια και υποδομές: Τα νέα μέτωπα στον ανταγωνισμό ΗΠΑ-Κίνας
Κρίσιμα ορυκτά: ΕΕ, ΗΠΑ και Ιαπωνία ανοίγουν δρόμο για «κατώτατες τιμές» και νέα συμφωνία απέναντι στην Κίνα

Ακολουθήστε το Money Review στο Google News