Ψηφιακή Ασπίδα Προστασίας: Ολοκληρωμένο Σύστημα Κατά των Νοθευμένων Ελληνικών Τροφίμων και Αγροτικών Προϊόντων

Η μάχη για την προστασία των ελληνικών αγροδιατροφικών προϊόντων από τις παράνομες ελληνοποιήσεις εισέρχεται σε νέα εποχή. Το κράτος στρέφεται προς τη συστηματική ανάλυση δεδομένων, αφήνοντας πίσω την αποκλειστική εξάρτηση από καταγγελίες και δειγματοληψίες.

Τα Υπουργεία Αγροτικής Ανάπτυξης & Τροφίμων και Ψηφιακής Διακυβέρνησης συντονίζονται για τη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος ιχνηλασιμότητας, με στόχο την αντιμετώπιση ενός από τα πιο επίμονα προβλήματα της ελληνικής αγοράς: τη νοθεία προέλευσης.

Η παράνομη «ελληνοποίηση» εισαγόμενων προϊόντων είναι κάτι παραπάνω από μια απλή εμπορική παράβαση. Αποτελεί φαινόμενο που στρεβλώνει τον ανταγωνισμό, οικονομικά πλήττει τους νόμιμους παραγωγούς, υποσκάπτει την αξιοπιστία των ελληνικών προϊόντων διεθνώς και τελικά αμφισβητεί ένα από τα ισχυρότερα πλεονεκτήματα της ελληνικής αγροδιατροφής: τη φήμη της ποιότητας και της αυθεντικότητας.

«Οι ελληνοποιήσεις δεν είναι απλώς μια στρέβλωση της αγοράς. Είναι μια πρακτική που αδικεί τον Έλληνα παραγωγό, συμπιέζει το εισόδημά του και τελικά πλήττει την αξιοπιστία των ελληνικών προϊόντων. Όταν, για παράδειγμα, εισαγόμενες πατάτες εμφανίζονται ως ελληνικές, όταν το μέλι ή το κρέας βαφτίζονται ελληνικά, χωρίς να είναι ή όταν προϊόντα από το εξωτερικό πωλούνται ως εγχώρια παραγωγή, ζημιωμένος είναι πάντα ο παραγωγός που τηρεί τους κανόνες», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου.

Και κατέληξε: «Αυτό ακριβώς ερχόμαστε να αντιμετωπίσουμε σε συνεργασία με το αρμόδιο Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Μέσα από τη διασταύρωση στοιχείων παραγωγής, πωλήσεων, εισαγωγών και εξαγωγών, να εντοπίζουμε τυχόν παρατυπίες. Δηλαδή αν κάποιος δηλώνει συγκεκριμένη παραγωγή, αλλά εμφανίζει δυσανάλογες πωλήσεις ελληνικών προϊόντων, τα συστήματα θα μπορούν να το εντοπίζουν. Στόχος μας είναι οι έλεγχοι να γίνουν πιο δίκαιοι, πιο στοχευμένοι και πιο αποτελεσματικοί, προστατεύοντας τον πραγματικό παραγωγό και ενισχύοντας την εμπιστοσύνη του καταναλωτή στα ελληνικά προϊόντα».

Καθώς η ελληνική παραγωγή επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή της θέση, η διασφάλιση της αξιοπιστίας αποκτά στρατηγική σημασία. Για τον καταναλωτή, η ένδειξη «ελληνικό προϊόν» είναι συνώνυμη με συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά, τοπική παραγωγή, παραδοσιακές πρακτικές και αίσθημα ασφάλειας. Για τον παραγωγό, αποτελεί κρίσιμο παράγοντα προστιθέμενης αξίας. Όταν, όμως, προϊόντα που δεν είναι ελληνικά, παρουσιάζονται ως τέτοια, η ζημιά υπερβαίνει την αθέμιτη εμπορική πρακτική, διαβρώνοντας την ίδια την αξιοπιστία του συστήματος.

Η προτεινόμενη λύση δεν βασίζεται στην αύξηση της γραφειοκρατίας ή στη δημιουργία νέων υποχρεώσεων για παραγωγούς και επιχειρήσεις. Το νέο μοντέλο στοχεύει στην αξιοποίηση υφιστάμενων δεδομένων από διάφορα πληροφοριακά συστήματα του Δημοσίου, τα οποία μέχρι σήμερα παραμένουν κατακερματισμένα. Μέσω της διαλειτουργικότητας, βάσεις δεδομένων παραγωγής, εισαγωγών, εξαγωγών, τιμολογίων και εμπορικών συναλλαγών θα συνδεθούν, δημιουργώντας μια δυναμική εικόνα της διακίνησης κάθε προϊόντος.

Η ουσιαστική αλλαγή εστιάζει στη μετάβαση από τον αποσπασματικό έλεγχο στη συστηματική πρόληψη. Αντί οι αρχές να αναζητούν εκ των υστέρων παραβάσεις, το σύστημα θα εντοπίζει αυτόματα ασυμβατότητες και ανισορροπίες, προτού καν υπάρξει καταγγελία ή φυσικός έλεγχος. Η λογική είναι απλή: όταν τα διαθέσιμα δεδομένα δεν «συμφωνούν», ενεργοποιείται μηχανισμός αξιολόγησης κινδύνου.

Το παράδειγμα της αγοράς κρέατος αναδεικνύει τη λειτουργία του συστήματος. Εάν ένας έμπορος αγοράζει τεκμηριωμένα 10.000 κιλά ελληνικού αρνιού, αλλά δηλώνει πωλήσεις 25.000 κιλών «ελληνικού αρνιού», το σύστημα θα εντοπίσει άμεσα τη δυσαναλογία. Αν δεν υπάρχουν εισαγωγές ή άλλες νόμιμες πηγές που να δικαιολογούν τη διαφορά, η περίπτωση θα καταγραφεί ως υψηλού κινδύνου και θα προωθείται για έλεγχο.

Η φιλοσοφία αυτής της προσέγγισης είναι κρίσιμη για τον ελεγκτικό μηχανισμό. Οι έλεγχοι δεν θα είναι πλέον οριζόντιοι ή τυχαίοι, αλλά στοχευμένοι, εστιάζοντας εκεί όπου οι πιθανότητες παρατυπίας είναι αυξημένες και οι επιπτώσεις στην αγορά σημαντικότερες. Πρόκειται για μια μορφή «ψηφιακού προφίλ κινδύνου», που διασφαλίζει την αποτελεσματικότερη κατανομή των διαθέσιμων πόρων.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι το σύστημα θα εξελίσσεται με τον χρόνο, καθώς αυξάνεται ο όγκος και η ποιότητα των δεδομένων. Η διασταύρωση περισσότερων πληροφοριών θα οδηγεί σε μεγαλύτερη ακρίβεια στην ανίχνευση αποκλίσεων και στην αναγνώριση σύνθετων μορφών απάτης. Η τεχνητή νοημοσύνη και η αλγοριθμική ανάλυση θα λειτουργούν ως εργαλεία ιεράρχησης και προτεραιοποίησης, συμπληρώνοντας τον ανθρώπινο έλεγχο.

Η δεύτερη διάσταση του σχεδίου εστιάζει στον καταναλωτή. Η ιχνηλασιμότητα αντιμετωπίζεται ως μηχανισμός ελέγχου αλλά και ως εργαλείο διαφάνειας. Μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας ή εφαρμογής για κινητά, ο πολίτης θα μπορεί να επαληθεύει την προέλευση ενός προϊόντος, να ενημερώνεται για τον παραγωγό, τη μονάδα παραγωγής, την περιοχή προέλευσης και την παρτίδα.

Αυτή η δυνατότητα μπορεί να αναδιαμορφώσει τη σχέση του καταναλωτή με το τρόφιμο. Καθώς η σημασία που αποδίδεται στην προέλευση και την ποιότητα αυξάνεται, η άμεση και αξιόπιστη ενημέρωση καθίσταται επιτακτική. Ταυτόχρονα, δημιουργείται ένα αποτρεπτικό περιβάλλον για όσους επιδιώκουν να εκμεταλλευτούν τη φήμη των ελληνικών προϊόντων μέσω παραποίησης ή ψευδών δηλώσεων.

Πρόκειται για ένα μοντέλο που, εφόσον εφαρμοστεί πλήρως, θα μεταβάλει τον τρόπο άσκησης ελέγχου στην αγορά τροφίμων, μετατοπίζοντας το βάρος από τον φυσικό έλεγχο στη διασταύρωση δεδομένων. Το εγχείρημα αυτό δεν είναι μόνο τεχνολογικό, αλλά αγγίζει την ίδια την ουσία του τρόπου με τον οποίο η Ελλάδα προστατεύει την παραγωγική της ταυτότητα. Σε έναν διεθνή ανταγωνισμό όπου η αυθεντικότητα είναι οικονομικό κεφάλαιο, η δυνατότητα τεκμηρίωσης της προέλευσης αναδεικνύεται σε κρίσιμο εργαλείο εμπορικής υπεραξίας.

Η λογική του σχεδίου, όπως αποτυπώνεται στον κυβερνητικό σχεδιασμό, είναι ότι η ελληνική αγροδιατροφή δεν πρέπει να επαφίεται αποκλειστικά στη φήμη της. Απαιτούνται μηχανισμοί που να αποδεικνύουν, με διαφάνεια και αξιοπιστία, ότι το προϊόν που φτάνει στον καταναλωτή είναι πράγματι αυτό που δηλώνει. Και για πρώτη φορά, η μάχη κατά των ελληνοποιήσεων φαίνεται να μεταφέρεται από το πεδίο της υποψίας σε αυτό της τεκμηρίωσης.