Θεσσαλονίκη: Πιλοτική Λειτουργία Καινοτόμου Πλατφόρμας για την Πρόβλεψη Ακραίων Θαλάσσιων Φαινομένων

Μια πρωτοποριακή πλατφόρμα για την πρόβλεψη ακραίων φαινομένων στο θαλάσσιο περιβάλλον τίθεται σε πιλοτική λειτουργία, ανταποκρινόμενη στην αυξανόμενη πρόκληση της κλιματικής κρίσης. Η πλατφόρμα, που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, αξιοποιεί δεδομένα από ποικίλες πηγές. Αυτές περιλαμβάνουν το ΑΠΘ, τους τηλεμετρικούς σταθμούς της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας σε Μακρύγιαλο και Μηχανιώνα, καθώς και το σύστημα Copernicus. Οι πληροφορίες που συλλέγονται είναι πολυεπίπεδες και αναφέρονται στα είδη του φυτοπλαγκτόν, τους θαλάσσιους οργανισμούς, τη θερμοκρασία του νερού, τη μετακίνηση των θαλάσσιων ρευμάτων, την κατάσταση των ανέμων και άλλες κρίσιμες παραμέτρους του θαλάσσιου οικοσυστήματος.

Μέσω προηγμένων εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και μηχανισμών μηχανικής μάθησης, οι ερευνητές στοχεύουν στην πρόβλεψη κρίσιμων φαινομένων. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγονται η πιθανή δημιουργία βλέννας σε κλειστά παράκτια συστήματα, η εμφάνιση τοξικού φυτοπλαγκτόν που απαιτεί τη διακοπή της διακίνησης μυδιών και οστρακοειδών, καθώς και η εκδήλωση θαλάσσιου καύσωνα – περιόδων ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών θαλασσινού νερού που μπορούν να απειλήσουν σοβαρά τις μυδοκαλλιέργειες. Σκοπός των προβλέψεων είναι η έγκαιρη αποστολή ειδοποιήσεων κινδύνου, επιτρέποντας την άμεση και αποτελεσματική αντιμετώπιση των προκυπτόντων φαινομένων.

Το πλήρως λειτουργικό σύστημα αναμένεται να παραδοθεί στην Περιφέρεια τον προσεχή Σεπτέμβριο. Επιπλέον, οι ερευνητές επιδιώκουν τη σύνδεσή του με μια άλλη πλατφόρμα του ΕΚΕΤΑ, η οποία επίσης βρίσκεται σε πιλοτική φάση και εστιάζει στην εκτίμηση περιβαλλοντικών κινδύνων στην ξηρά και τον αέρα, όπως δασικές πυρκαγιές και περιστατικά αέριας ρύπανσης.

Ο Θερμαϊκός Κόλπος: Ένα Εξαιρετικά Μελετημένο Οικοσύστημα

«Ο Θερμαϊκός Κόλπος αποτελεί ένα από τα πιο ενδελεχώς μελετημένα οικοσυστήματα, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο», δήλωσε ο Κωνσταντίνος Κουκάρας, Βιολόγος και μεταδιδακτορικός ερευνητής του Ινστιτούτου Εφαρμοσμένων Βιοεπιστημών του ΕΚΕΤΑ, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. «Παρά τον τεράστιο όγκο των διαθέσιμων δεδομένων, η μεγάλη τους διασπορά καθιστούσε σχεδόν αδύνατη την ανάπτυξη ενός αποτελεσματικού εργαλείου πρόβλεψης ακραίων θαλάσσιων φαινομένων. Για αυτόν τον λόγο, δημιουργήσαμε μια πλατφόρμα που ενοποιεί και αξιοποιεί τα υφιστάμενα δεδομένα, προσφέροντας έγκαιρη πληροφόρηση για τα αναμενόμενα ακραία φαινόμενα.»

Ο κ. Κουκάρας τόνισε ότι το έργο συνδυάζει τρεις διαφορετικές πηγές δεδομένων και τρεις διαφορετικές μεθοδολογίες επεξεργασίας, καταλήγοντας σε μια ενιαία μορφή που αποτυπώνει τα φαινόμενα στη θάλασσα και παρέχει εκτιμήσεις κινδύνου στις αρμόδιες υπηρεσίες.

Ανάλυση του Πρόσφατου Περιστατικού στον Θερμαϊκό Κόλπο

Σχετικά με το πρόσφατο περιστατικό στον Θερμαϊκό Κόλπο, ο κ. Κουκάρας διευκρίνισε ότι δεν αφορούσε φυτοπλαγκτόν ή ερυθρά παλίρροια, αλλά βλέννα. Η βλέννα, όπως εξήγησε, είναι μια κίτρινη ουσία που παράγεται από ένα συγκεκριμένο είδος φυτοπλαγκτόν και αποτελεί μορφή εξωκυτταρικών ουσιών. «Δεν είναι τοξική, αλλά προκαλεί αισθητική δυσαρέσκεια. Πολυμερίζεται στο θαλάσσιο νερό, αποκτώντας την υφή της βλέννας. Πάνω σε αυτήν συσσωρεύονται υλικά όπως σκουπίδια ή μικροοργανισμοί. Σταδιακά, η βλέννα διασπάται, με κυρίαρχο παράγοντα την έλλειψη οξυγόνου που προκαλεί τη δυσάρεστη οσμή. Τελικά, διαλύεται με την επίδραση του ανέμου», συμπλήρωσε.

Το φαινόμενο καταγράφηκε κατά την πιλοτική λειτουργία της πλατφόρμας. Παράλληλα, η κατάσταση σχετικά με τα τοξικά μικροφύκη παρακολουθείται στενά. Τα τοξικά μικροφύκη, όταν καταναλώνονται από τα οστρακοειδή, αυξάνουν τα επίπεδα τοξινών σε αυτά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, όπου οι έλεγχοι στο εργαστήριο Βιοτοξινών της Θεσσαλονίκης, υπό την εποπτεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αποκαλύπτουν αυξημένες βιοτοξίνες, λαμβάνονται αποφάσεις για την απαγόρευση της διακίνησης των οστρακοειδών μέχρι την επιστροφή των επιπέδων στα επιτρεπτά όρια.

Όσον αφορά τους θαλάσσιους καύσωνες, ο κ. Κουκάρας ανέφερε ότι η θερμοκρασία της θάλασσας φέτος παραμένει σε αποδεκτά επίπεδα, γεγονός που κρίνεται θετικό. Ωστόσο, επεσήμανε ότι η πρόβλεψη των θερμοκρασιών για τον Αύγουστο παραμένει αβέβαιη.

Σχετικές Αναφορές στο Περιφερειακό Συμβούλιο

Το ζήτημα τέθηκε από τον αντιπεριφερειάρχη Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος, Στάθη Αβραμίδη, κατά την πρόσφατη συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου Κεντρικής Μακεδονίας. Απαντώντας σε ερώτηση του επικεφαλής της παράταξης «Συνεργασία», Βασίλη Ρόκου, σχετικά με τον έλεγχο της ρύπανσης φυσικών αποδεκτών από αστικά λύματα και την ποιότητα των παράκτιων υδάτων, ο κ. Αβραμίδης ανέλυσε τις δράσεις της Αντιπεριφέρειας. «Η Αντιπεριφέρεια υλοποιεί ένα σημαντικό έργο για την ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογιών παρακολούθησης της παράκτιας ζώνης της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην πρόβλεψη ακραίων φαινομένων λόγω της κλιματικής κρίσης», δήλωσε. Η υλοποίηση γίνεται μέσω προγραμματικής σύμβασης με το ΕΚΕΤΑ, το ΑΠΘ και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. Σκοπός του έργου είναι η συστηματική παρακολούθηση και πρόβλεψη περιβαλλοντικών κινδύνων στο θαλάσσιο περιβάλλον, μέσω της συλλογής και ανάλυσης δεδομένων από τον Θερμαϊκό Κόλπο και το βόρειο Αιγαίο, αξιοποιώντας περιβαλλοντικά δεδομένα, δορυφορικές παρατηρήσεις και εξειδικευμένα μοντέλα ανάλυσης, με τελικό στόχο τη δημιουργία ενός διαχειριστικού εργαλείου πρόβλεψης ακραίων περιβαλλοντικών φαινομένων.

Σύμφωνα με τον κ. Κουκάρα, το τελικό στάδιο του έργου, το οποίο έχει διετή διάρκεια και ολοκληρώνεται στα τέλη του 2026, περιλαμβάνει την ανάπτυξη ενός μηχανισμού για τη διαχείριση των φαινομένων, την ενεργοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών και φορέων, καθώς και την ενημέρωση των πολιτών.

Επιπλέον, ο αντιπεριφερειάρχης τόνισε ότι οι υπηρεσίες της Περιφέρειας διενεργούν ελέγχους σε εγκαταστάσεις που αποτελούν πηγές θρεπτικών φορτίων ή ρύπων που καταλήγουν στην ευρύτερη θαλάσσια περιοχή του Θερμαϊκού. Αναφέρθηκε στο γεγονός ότι ο Θερμαϊκός Κόλπος δέχεται τα στραγγιστικά ύδατα από τις πεδιάδες Θεσσαλονίκης, Πέλλας και Ημαθίας. Συνεπώς, η ρύπανση γεωργικής προέλευσης, με σημαντική εισροή αζώτου και φωσφόρου, συμβάλλει στον ευτροφισμό, ευνοώντας την ανάπτυξη μικροφυκών, την απόθεση βιομάζας, και τη μείωση του διαλυμένου οξυγόνου.

Σχετικά με τα περιστατικά διαρροής λυμάτων στη Χαλκιδική, ο κ. Αβραμίδης υπογράμμισε ότι η προστασία του περιβάλλοντος, και ιδίως των παράκτιων υδάτων, αποτελεί προτεραιότητα, ιδιαίτερα λόγω της αυξημένης τουριστικής κίνησης. Στη Χαλκιδική λειτουργούν 26 εγκαταστάσεις επεξεργασίας αστικών λυμάτων και εκατοντάδες ιδιωτικές εγκαταστάσεις. Οι υπηρεσίες διενεργούν περιβαλλοντικούς ελέγχους κατόπιν καταγγελιών, αναφορών ή εισαγγελικών παραγγελιών, και έχουν επιβληθεί πρόστιμα από το 2022. Για το 2026, έχει προγραμματιστεί κύκλος συναντήσεων με συναρμόδιες υπηρεσίες και δήμους για τη θέσπιση ενιαίου πλαισίου λειτουργίας και αδειοδότησης των εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων.