Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών του Χάρβαρντ: Γεφυρώνοντας την Εκπαίδευση και τον Πολιτισμό Ελλάδας-ΗΠΑ

Οι καλοκαιρινοί μήνες, αν και συχνά συνδέονται με την παύση των μαθημάτων, αποτελούν στην πραγματικότητα μια ιδανική περίοδο για τη σύγκλιση ατόμων από διαφορετικές εκπαιδευτικές βαθμίδες και κοινότητες. Το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών (ΚΕΣ) του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ (CHS Greece), που εδρεύει στο Ναύπλιο από το 2008, επικεντρώνεται ακριβώς σε αυτό: στη δημιουργία γεφυρών μεταξύ των μαθητικών, φοιτητικών και ακαδημαϊκών κοινοτήτων της Ελλάδας και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Όπως ανέφερε η Ναόμι Βάις (Naomi Weiss), διευθύντρια του ΚΕΣ και καθηγήτρια Κλασικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, τα καλοκαιρινά προγράμματα του Κέντρου αποτελούν την «κορύφωση της χρονιάς». «Παρά τις διάφορες δράσεις που διεξάγονται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, τα καλοκαιρινά προγράμματα είναι πάντα η κορύφωση της χρονιάς μας. Το High School Program, το Harvard Summer School, το Sport and Education, ανασκαφικά πρότζεκτ, διάφορα Internships και άλλα initiatives αποτελούν την καλύτερη ευκαιρία να φέρουμε μέλη της κοινότητας του πανεπιστημίου μας στην Ελλάδα, αλλά και να δημιουργήσουμε προϋποθέσεις συνεργασίας τους (και δικής μας) με Έλληνες μαθητές, φοιτητές και καθηγητές, καθώς και με πανεπιστήμια και άλλους φορείς. Με αυτόν τον τρόπο, υπηρετούμε αποτελεσματικότερα την αποστολή του ελληνικού γραφείου: να συνδέει το Harvard με τον κόσμο, και τον κόσμο με το Harvard».

Αθλητισμός και Εκπαίδευση

Η Αρχαία Ολυμπία, η γενέτειρα των Ολυμπιακών Αγώνων, ένας τόπος όπου η έννοια της Παιδείας συνδύαζε την εκπαίδευση, την άθληση και τον πολιτισμό, έγινε φέτος το σκηνικό συνάντησης για 34 προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και υποψήφιους διδάκτορες ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων, μαζί με 13 φοιτητές-αθλητές από τα πανεπιστήμια Harvard, του Τέξας στο Ώστιν (UT Austin) και του Πεν Στέιτ (Penn State University).

Το πρόγραμμα «Αθλητισμός και Εκπαίδευση», που ξεκίνησε το 2024, στοχεύει στην ανάδειξη του διαλόγου μεταξύ του ακαδημαϊκού κόσμου και του αθλητισμού. Αποτελεί εξέλιξη του Διεθνούς Συμποσίου «Αθλητισμός, Κοινωνία και Πολιτισμός», το οποίο εγκαινιάστηκε από το ΚΕΣ σε συνεργασία με τη Διεθνή Ολυμπιακή Ακαδημία (ΔΟΑ) το 2012.

«Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε έναν τρίτο χώρο, μεταξύ του γηπέδου και του αμφιθεάτρου, όπου οι συμμετέχοντες μπορούν να εξερευνήσουν πώς αυτοί οι δύο κόσμοι αλληλεπιδρούν», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Τσαρλς Στόκινγκ (Charles Stocking), ακαδημαϊκός διευθυντής του προγράμματος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν. Όπως επεσήμανε, η σύνδεση και η επιρροή των Ολυμπιακών Αγώνων, καθώς και η αναβίωσή τους, δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς. Το πρόγραμμα, που φιλοξενείται στις εγκαταστάσεις της ΔΟΑ, εστιάζει ακριβώς σε αυτή τη σχέση.

«Τι συνδέει τον αρχαίο αθλητισμό με τον σύγχρονο; Πώς συνδέεται ο αθλητισμός με την εκπαίδευση και τη ζωή γενικότερα; Αυτά τα ερωτήματα τέθηκαν εξαρχής εδώ [στην Αρχαία Ολυμπία]. Το συναίσθημα να βρίσκομαι εδώ και να κάνω κάτι – παρόμοιο αλλά και τόσο διαφορετικό – με αυτό που έκαναν οι αρχαίοι Έλληνες, είναι ανεπανάληπτο. Για αυτόν τον λόγο, ήθελα να φέρω ανθρώπους από τις ΗΠΑ, καθώς και Έλληνες, ώστε να βιώσουν αυτή τη σύνδεση», πρόσθεσε.

Ο Μαρκ Ντάιρσον (Mark Dyreson) από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια τόνισε τη σημασία των ερωτημάτων που αφορούν τη σύνδεση μυαλού και σώματος, όπως η επίδραση της δύναμης του μυαλού στον αθλητικό ανταγωνισμό και η δυνατότητα διδασκαλίας αξιών και αρχών μέσω του αθλητισμού.

«Αυτά είναι ενδιαφέροντα ερωτήματα στην ανθρώπινη ιστορία, και η Αρχαία Ολυμπία είναι ο τόπος στην κλασική Ελλάδα όπου άρχισαν να τίθενται αυτά τα ερωτήματα, τα οποία συνεχίζουν να διαμορφώνουν τις σύγχρονες συζητήσεις μας σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ του σώματός μας και του μυαλού μας, μεταξύ του αθλητισμού, της φυσικής αγωγής και της εκπαίδευσης», ανέφερε. Τόνισε ότι στην αμερικανική κουλτούρα, ο αθλητισμός θεωρείται ως μέσο «ολοκλήρωσης» της ανθρώπινης εμπειρίας.

«Εκτός από την ανάπτυξη του πνεύματος, επιθυμούμε οι μαθητές να γίνουν όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένοι και ενάρετοι στοχαστές, καλοί πολίτες», είπε χαρακτηριστικά.

Η εμπειρία της παραμονής δίπλα στο αρχαίο στάδιο της Ολυμπίας και η παρακολούθηση σεμιναρίων για την ιστορία, την αναβίωση και τις αξίες των Ολυμπιακών Αγώνων, περιγράφηκε ως ένα «ιδιαίτερο και ξεχωριστό» βίωμα από τον Λόγκαν, έναν από τους συμμετέχοντες. «Δεν υπάρχουν πολλές ευκαιρίες να μάθει κανείς για την ιστορία του αθλητισμού και την πορεία του μέχρι σήμερα», είπε.

Η Κάρυ μίλησε για τη μάθηση που προέρχεται εκτός της αίθουσας διδασκαλίας: «Πλέον έχω μια νέα οπτική για να βλέπω τον αθλητισμό και τον κόσμο, και τρέφω μεγάλη εκτίμηση για όσα γνωρίζω τώρα ότι προέρχονται από την Ελλάδα».

Η Κέιτλιν, η οποία οδηγήθηκε στο πρόγραμμα από την αγάπη της για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, δήλωσε ότι κατά τη διάρκεια των 5 ημερών του προγράμματος, απέκτησε «πολλές εμπειρίες, βιώματα, συζητήσεις με καταπληκτικούς ανθρώπους» και μια νέα οπτική για τις σπουδές και την άσκηση του αθλητισμού, μέσα από την επαφή της με τους Έλληνες φοιτητές.

«Ολοκληρώσαμε αυτό το διάστημα βλέποντας και τη δική τους οπτική, μέσα και έξω από την αίθουσα, γίναμε συμπαίκτες σε δραστηριότητες και είχαμε την ευκαιρία να συζητήσουμε ενδελεχώς για όσα αγαπάμε και μας συνδέουν».

Θερινή… Φιλοσοφία

Διανύοντας τον 15ο χρόνο λειτουργίας του, το «High School Program» αναδεικνύεται σε ένα ιδιαίτερα δημοφιλές θερινό πρόγραμμα μεταξύ των μαθητών λυκείου της περιοχής της Αργολίδας και της Αρκαδίας.

Συνολικά 24 μαθητές λυκείου επιλέγονται να παρακολουθήσουν δωρεάν ένα πρόγραμμα σεμιναρίων, διάρκειας δυόμιση εβδομάδων, σχετικά με τις θεμελιώδεις αρχές της κοινωνικής και πολιτικής σκέψης, το οποίο διεξάγεται στην αγγλική γλώσσα.

Φέτος, μαθητές και μαθήτριες λυκείου επέστρεψαν στα θρανία εν μέσω καλοκαιριού, στο κτίριο του ΚΕΣ στο Ναύπλιο, και εμβάθυναν σε ζητήματα όπως η δικαιοσύνη και ηθική, η επανάσταση και αλλαγή, το φύλο, η θρησκεία, η μετανάστευση, η αγάπη και η φιλία, αναλύοντας κείμενα, μεταξύ άλλων, των Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Καντ, Μπάτλερ και Φουκώ.

«Είναι σημαντικό το ότι τα παιδιά που έρχονται εδώ είναι συνειδητοποιημένα, θέλουν να έρθουν και να συζητήσουν φιλοσοφικά κείμενα», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Νικόλας Πρεβελάκης, διευθυντής του προγράμματος και καθηγητής του Τμήματος Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard. «Επίσης, δεν το βλέπω ως επιστροφή στα θρανία, καθώς η φιλοσοφία του προγράμματος δεν είναι η μετάδοση γνώσης από πάνω προς τα κάτω, ούτε κάποιες εξετάσεις στο τέλος. Είναι το άνοιγμα των παιδιών αυτών στη φιλοσοφική σκέψη μέσω δραστηριοτήτων και κυρίως μέσω της ανάλυσης, της κατανόησης κειμένου και της συζήτησης γύρω από σημαντικά θέματα φιλοσοφίας».

Όπως επεσήμανε ο κ. Πρεβελάκης, ο στόχος του προγράμματος είναι τα παιδιά «να εμπλουτίσουν τον τρόπο που σκέφτονται και να αισθανθούν ότι μπορούν να καταπιαστούν με δύσκολα ερωτήματα». Τόνισε ότι μέσω του προγράμματος, τα παιδιά αναπτύσσουν την κοινωνική τους σκέψη και τη δημιουργικότητά τους.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι διδάσκοντες δεν είναι καθηγητές του Τμήματος Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Harvard, αλλά προπτυχιακοί φοιτητές του. Τέσσερις από αυτές μίλησαν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για την εμπειρία τους.

Η Σίρα, φοιτήτρια μαθηματικών και φιλοσοφίας, επεσήμανε ότι η δομή των σεμιναρίων του προγράμματος προσομοιάζει με αυτή των μαθημάτων Κοινωνικών Σπουδών: «Το να διαβάζεις, να συζητάς και να κατανοείς ιδέες, είναι πολύ ενδιαφέρον. Πόσο μάλλον το να έχεις την ευκαιρία να το κάνεις αυτό με νέους ανθρώπους».

Η Λόρεν και η ‘Αννα-Μαρσέλα τόνισαν το ενδιαφέρον τού να συζητούν για θέματα που είχαν απασχοληθεί κατά το προηγούμενο έτος στο πανεπιστήμιο, με άτομα που έχουν διαφορετική οπτική γωνία.

«Είναι διαφορετικό να διαβάζεις κείμενα με την οπτική της δικής σου κοινότητας ή χώρας, και εντελώς διαφορετικό να βλέπεις πώς οι ίδιες ιδέες μπορούν να ιδωθούν μέσα από ένα διαφορετικό πολιτισμικό φακό», είπε η Λόρεν, φοιτήτρια κοινωνικών επιστημών. Η ‘Αννα-Μαρσέλα, φοιτήτρια νευρολογίας και κοινωνικών επιστημών, πρόσθεσε: «Το περιεχόμενο των κειμένων εμπλουτίζεται τόσο πολύ όταν μπορεί κανείς να ακούσει όλες αυτές τις διαφορετικές απόψεις, από ανθρώπους που είναι νεότεροι και έχουν μεγαλώσει σε ένα διαφορετικό πολιτισμικό περιβάλλον».

Οι τέσσερις φοιτήτριες επισήμαναν την ικανότητα των μαθητών, παρά τη νεαρή τους ηλικία και τα απαιτητικά κείμενα, να ανταπεξέρχονται στο έπακρο.

«Είχαν πάθος, είναι πολύ έξυπνα παιδιά και “πάλεψαν” με τις ιδέες σε ένα τόσο προχωρημένο επίπεδο. Φάνηκε ότι έχουν ανεπτυγμένο εκπαιδευτικό υπόβαθρο», ανέφερε η Σιμόνα, φοιτήτρια κοινωνικών και οικονομικών επιστημών. «Ο τρόπος με τον οποίο σκέφτονται κριτικά και ανταλλάσσουν ιδέες, χωρίς κανένα πρόβλημα να διαφωνούν με σεβασμό, είναι κάτι που δεν είχα ξαναδεί σε τέτοιο βαθμό σε αυτές τις ηλικίες».

Βοηθοί των τεσσάρων φοιτητριών, μαζί με τον Νικόλα Πρεβελάκη, ήταν οι λέκτορες Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, Τσαρλς Κλάβυ (Charles Clavey) και Ρόσμαρι Βάγκνερ (Rosemarie Wagner).

Το θερινό πρόγραμμα λυκείου προσφέρεται δωρεάν από το Κέντρο Ελληνικών Σπουδών, σε συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και με την υποστήριξη του Κέντρου Ευρωπαϊκών Σπουδών και του Τμήματος Κλασικών Σπουδών του Χάρβαρντ. Δικαίωμα υποβολής αίτησης έχουν μαθητές/τριες Λυκείου από λύκεια του νομού Αργολίδας και του νομού Αρκαδίας. Επιπλέον, μία θέση κρατείται κάθε χρόνο για έναν μαθητή ή μαθήτρια από το Odyssey Charter School του Delaware των ΗΠΑ και τον νικητή του ετήσιου Πανελλαδικού Μαθητικού Διαγωνισμού Φιλοσοφικού Δοκιμίου.