Η Προθεσμία για την Τακτοποίηση Αυθαιρέτων Παρατείνεται: Όλα Όσα Πρέπει να Γνωρίζετε για τη Διαδικασία και τα Πρόστιμα
Η διαδικασία για την τακτοποίηση αυθαιρέτων, που αφορά στις κατηγορίες 1 έως 4, εξελίσσεται κανονικά, προσφέροντας στους ιδιοκτήτες την ευκαιρία να υπαχθούν στη ρύθμιση έως τον Μάρτιο του 2028. Ωστόσο, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η προσαύξηση στα πρόστιμα φτάνει πλέον το 40%.
Δεδομένης της διετούς παράτασης του ισχύοντος πλαισίου, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας εξετάζει την επαναλειτουργία της ηλεκτρονικής πλατφόρμας για τα λεγόμενα «βαριά» αυθαίρετα, με προτεραιότητα στην τακτοποίηση δημοσίων κτιρίων.
Η σχετική παράταση ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο (η προθεσμία τακτοποίησης αρχικά έληγε τον Μάρτιο του 2026). Ωστόσο, το τρίμηνο που προηγήθηκε της ανακοίνωσης, παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση του ενδιαφέροντος των πολιτών για τη διαδικασία.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύει ο «Ελεύθερος Τύπος», το τρίμηνο Οκτωβρίου – Δεκεμβρίου 2025, πριν δηλαδή από τη λήξη της προθεσμίας που παρατάθηκε έως τον Μάρτιο του 2028, υποβλήθηκαν 33.858 αιτήσεις υπαγωγής για την τακτοποίηση αυθαιρέτων.
Η «Ακτινογραφία» της Τακτοποίησης Αυθαιρέτων
Με βάση τον νόμο 4495/17, έχουν υπαχθεί σε διαδικασία τακτοποίησης 1.522.643 ιδιοκτήτες. Συγκεκριμένα, το 2017 καταγράφηκαν 17.770 υπαγωγές, το 2018 234.265, το 2019 156.159 και το 2020 312.282. Μετά τη λήξη της προθεσμίας για την τακτοποίηση μεγάλων αυθαιρέτων (κατηγορίας 5) το φθινόπωρο του 2020, παρατηρήθηκε πτώση στον αριθμό των υπαγωγών. Συγκεκριμένα, το 2021 έγιναν 124.089 υπαγωγές, το 2022 118.086, το 2023 117.164, το 2024 112.148 και το 2025 132.381. Για το 2026, οι υπαγωγές ανέρχονται μέχρι στιγμής σε 100.484.
Από τα στοιχεία προκύπτει ότι οι περισσότερες τακτοποιήσεις αφορούν αυθαίρετα της κατηγορίας 4, δηλαδή ακίνητα με υπερβάσεις έως 40% στη δόμηση/κάλυψη και έως 20% στο ύψος.
Γίνεται πιο «Ακριβό»
Οι ιδιοκτήτες έχουν πλέον τη δυνατότητα να τακτοποιήσουν τα αυθαίρετά τους έως τις 31 Μαρτίου 2028, μέσω της πλατφόρμας του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας. Όσοι ιδιοκτήτες δεν αξιοποίησαν τις διατάξεις της ρύθμισης από την αρχή της διαδικασίας, θα κληθούν να πληρώσουν το πρόστιμο προσαυξημένο κατά 40%.
Υπενθυμίζεται ότι τα προσαυξημένα πρόστιμα είχαν ξεκινήσει από 10% και αυξάνονταν ανάλογα με την περίοδο ένταξης. Το πρόστιμο με προσαύξηση 40% ισχύει από την 1η Οκτωβρίου 2024 και θα συνεχίσει να ισχύει έως τις 31 Μαρτίου 2028.
Στο πλαίσιο της διαδικασίας, τα πρόστιμα συνεχίζουν να υπολογίζονται βάσει του μεγέθους, της τιμής ζώνης της περιοχής, της παλαιότητας και άλλων πολεοδομικών παραγόντων.
Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα εξόφλησης έως και σε 100 μηνιαίες δόσεις, με ελάχιστο ποσό δόσης τα 50 ευρώ. Προσφέρεται επίσης έκπτωση 20% για εφάπαξ καταβολή ή 10% για καταβολή του 30% του συνολικού προστίμου.
Αναλυτικότερα, τα ελάχιστα πρόστιμα διαμορφώνονται ως εξής: α) 250 ευρώ για αυθαίρετη κατασκευή/χρήση έως 100 τ.μ., β) 500 ευρώ για κτίριο/χρήση άνω των 100 τ.μ. και έως 500 τ.μ., γ) 1.000 ευρώ για κτίριο/χρήση άνω των 500 τ.μ. και έως 2.000 τ.μ., δ) 4.000 ευρώ για κτίριο/χρήση άνω των 2.000 τ.μ. και έως 5.000 τ.μ. και ε) 10.000 ευρώ για κτίριο/χρήση άνω των 5.000 τ.μ.
Σκέψεις για την Κατηγορία 5
Σύμφωνα με τον Ελεύθερο Τύπο, πρόσφατο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας προβλέπει ειδική δυνατότητα για ορισμένα δημόσια και δημοτικά ακίνητα. Ταυτόχρονα, εντάσσονται στις σχετικές υποπεριπτώσεις παλαιότερες υπαγωγές που είχαν πραγματοποιηθεί με τους νόμους 4014/2011 και 4178/2013.
Αυτό αφορά εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν δημόσιες και κοινωνικές λειτουργίες, όπως σχολικά κτίρια πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, δημοτικούς και βρεφονηπιακούς σταθμούς, ορισμένα ακίνητα της εταιρίας «Κτιριακές Υποδομές», καθώς και δημοτικές αθλητικές εγκαταστάσεις και προνοιακές δομές. Οι αιτήσεις για αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να υποβληθούν έως την 1η Φεβρουαρίου 2028.
Όσον αφορά τα αυθαίρετα κατηγορίας 5 για ιδιώτες, το εν λόγω νομοσχέδιο δεν περιλαμβάνει άμεση πρόβλεψη. Ωστόσο, το ΥΠΕΝ συνεχίζει να εξετάζει το ενδεχόμενο ανοίγματος της πλατφόρμας υπό αυστηρές προϋποθέσεις και σύμφωνα με τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις.
Στην περίπτωση που το ΥΠΕΝ αποφασίσει να ανοίξει την πλατφόρμα για αυθαίρετα κατηγορίας 5 έως τον Μάρτιο του 2028, η διαδικασία θα προβλέπει τα εξής: οι ιδιοκτήτες θα υποβάλουν αρχικά προσωρινή αίτηση, η οποία θα απαιτεί τη σχετική δήλωση και την πληρωμή του ενιαίου ειδικού προστίμου με τις προσαυξήσεις. Στη συνέχεια, για την οριστικοποίηση της υπαγωγής, οι ιδιοκτήτες θα αναλάβουν, με δικά τους έξοδα, να υποβάλουν αίτημα μέσω μηχανικού για τον ορισμό ελεγκτή δόμησης. Ο ελεγκτής θα εξετάσει την υπαγωγή, η οποία πρέπει να πληροί τις απαραίτητες προϋποθέσεις (π.χ. να μην βρίσκεται σε περιοχές Natura, να μην έχει κατασκευαστεί μετά την 28η Ιουλίου 2011 κ.λπ.). Με την ολοκλήρωση του ελέγχου και τη σύνταξη της Ηλεκτρονικής Ταυτότητας Κτιρίου, θα γίνεται η οριστική υπαγωγή, επιτρέποντας τη μεταβίβαση των συγκεκριμένων ακινήτων.
Οι Δηλώσεις ανά Κατηγορία Αυθαιρέτων
Κατηγορία 1: Πολύ παλιά αυθαίρετα – προ της 9.6.1975.
Κατηγορία 2: Αυθαίρετα προ της 1.1.1983.
Κατηγορία 3: Μικρές πολεοδομικές παραβάσεις, όπως αποθήκες έως 15 τ.μ. και ύψος έως 2,50 μ., αλλαγές στις διαστάσεις των εξωστών, τοποθέτηση πέργκολας κ.λπ..
Κατηγορία 4: Αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές χρήσης που δεν υπερβαίνουν το 40% της επιτρεπόμενης δόμησης και κάλυψης, καθώς και το 20% του επιτρεπόμενου ύψους.
Κατηγορία 5: Κτίρια χωρίς καθόλου οικοδομική άδεια ή ακίνητα με άδεια αλλά με σημαντικές υπερβάσεις (άνω του 40% σε δόμηση/κάλυψη ή άνω του 20% σε ύψος).
